Nếu bạn là một người mua piano hoặc nghệ sĩ biểu diễn đang tìm hiểu về những đỉnh cao của thế giới piano, chắc chắn bạn sẽ khó có thể bỏ qua hai “gã khổng lồ” này – Steinway & Sons và C. Bechstein. Tất nhiên, vẫn còn một vài thương hiệu khác cũng thuộc hàng cao cấp, được cả giới chuyên môn và nghệ sĩ tôn trọng không kém, chẳng hạn như Bösendorfer, Fazioli hay Steingraeber & Söhne. Thế nhưng, không có nhà sản xuất nào trong số đó đạt đến quy mô và tầm ảnh hưởng trên thị trường như Steinway và C. Bechstein đã làm được.
Nếu như Fazioli và Bösendorfer chỉ bán vài trăm cây đàn mỗi năm, thì C. Bechstein sản xuất hơn 4.000 nhạc cụ hằng năm tại Seifhennersdorf, Đức. Steinway cũng duy trì con số ở mức hàng nghìn cây đàn, được sản xuất từ hai nhà máy lớn đặt tại Hamburg (Đức) và New York (Mỹ).
Điều thú vị mà nhiều người không biết chính là: mặc dù âm sắc và trải nghiệm âm nhạc khác nhau rõ rệt, nhưng thiết kế giữa hai dòng đàn này lại có nhiều điểm tương đồng đáng kinh ngạc.
Trong bài viết và video đi kèm hôm nay, chúng tôi sẽ cùng bạn khám phá sự khác biệt về mặt âm nhạc và kỹ thuật giữa Bechstein và Steinway, đồng thời tìm hiểu những điểm tương đồng, lược sử phát triển của hai thương hiệu, cũng như tình hình hiện tại của các nhà sản xuất piano này.
C. Bechstein
Lịch Sử Hình Thành
Thương hiệu piano Đức C. Bechstein đã có hơn 150 năm lịch sử phát triển. Câu chuyện bắt đầu vào năm 1853 tại thành phố Berlin, khi bậc thầy chế tác đàn Carl Bechstein khởi nghiệp với việc chế tác thủ công những cây upright piano đặt làm riêng cho các nghệ sĩ hàng đầu thời bấy giờ. Truyền thống chế tác thủ công tỉ mỉ ấy, đặc biệt ở dòng đàn upright, vẫn được gìn giữ và phát huy cho đến tận ngày nay.
Từ một xưởng nhỏ ban đầu, Bechstein nhanh chóng phát triển thành cơ sở sản xuất quy mô lớn. Vào thời điểm chuyển giao thế kỷ 20, hãng đã đạt sản lượng hàng nghìn cây đàn mỗi năm.
Thời Kỳ Thế Chiến
Ở đỉnh cao danh tiếng, piano của C. Bechstein là lựa chọn hàng đầu của giới quý tộc châu Âu và Anh quốc, cũng như được tin dùng tại những phòng hòa nhạc lớn nhất nhờ chất lượng chế tác tuyệt hảo, khả năng trình diễn xuất sắc và thiết kế tinh mỹ.
Tuy nhiên, những căng thẳng và sự tàn phá nặng nề từ hai cuộc Thế Chiến đã gần như khiến công ty sụp đổ. Rất may mắn cho giới yêu nhạc, trong vài thập kỷ trở lại đây, C. Bechstein đã được tái sinh hoàn toàn.
Thời Kỳ Hiện Đại
Từ đầu những năm 2000, với sự thay đổi chủ sở hữu và khoản đầu tư vốn khổng lồ, C. Bechstein đã bước vào giai đoạn phục hưng mạnh mẽ. Đặc biệt, việc mua lại nhà máy piano Bohemia tại Cộng hòa Séc đã giúp hãng mở rộng sản xuất dưới thương hiệu C. Bechstein Europe, đồng thời hồi sinh nhãn hiệu W. Hoffmann. Dòng sản phẩm này được định vị như một lựa chọn piano châu Âu giá trị cao, cạnh tranh trực tiếp với các model piano chuyên nghiệp đến từ Nhật Bản của Yamaha và Kawai.
Không chỉ dừng ở mở rộng sản xuất, C. Bechstein còn cải tiến toàn diện các model flagship với thiết kế thang âm hiện đại, kiểu dáng tinh tế hơn, và đặc biệt là thành lập một bộ phận chế tác búa đàn (hammer) và bộ máy cơ (action) hoàn toàn mới. Nhờ đó, Bechstein trở thành một trong số ít hãng piano trên thế giới tự sản xuất búa đàn ngay trong nhà máy.
Dòng Sản Phẩm Hiện Tại
Bên cạnh ba dòng sản phẩm chất lượng cao từ nhà máy tại Séc, C. Bechstein hiện sản xuất piano upright và grand piano “Made in Germany” với hai cấp độ chất lượng.
Academy Series: Dòng đàn có giá “mềm” hơn, nhưng chất lượng vẫn sánh ngang với những cây piano Nhật Bản thủ công cao cấp, cũng như một số thương hiệu Đức uy tín khác.
Concert Series: Dòng đàn cao cấp nhất, đứng trong top đầu thế giới cả về chất lượng âm thanh lẫn trình độ chế tác.
Trong 10 – 15 năm gần đây, nhờ vào những cải tiến toàn diện ở cả hai dòng Academy và Concert, chất lượng đàn C. Bechstein đã vượt trội hơn hẳn so với trước kia.
Một số model nổi bật còn được đánh giá là tốt nhất thế giới trong phân khúc của mình. Ví dụ, C. Bechstein Concert 8 được xem là upright piano đỉnh cao nhất mà bạn có thể sở hữu, trong khi C. Bechstein C234 lại được công nhận rộng rãi là grand piano bán hòa nhạc (semi-concert grand) xuất sắc nhất hiện nay.
Khác Biệt Giữa Dòng Academy Và Concert
Chất Liệu
Academy Series sử dụng gỗ vân sam trắng Áo (AAA Austrian White Spruce), trong khi Concert Series sử dụng loại vân sam đỏ cực kỳ quý hiếm đến từ thung lũng Val di Fiemme (Ý) – khu rừng trứ danh nơi bậc thầy Stradivarius từng lấy gỗ để chế tác đàn violin huyền thoại. Búa đàn, Academy dùng lõi búa bằng gỗ gụ (Mahogany), trong khi Concert sử dụng gỗ óc chó (Walnut) – loại gỗ vừa nhẹ vừa chắc, mang lại độ phản hồi cao hơn. Bộ máy cơ (Action), Academy được trang bị Silver Line Action, trong khi Concert sở hữu Gold Line Action cao cấp nhất của Bechstein. Dù thiết kế hình học tương tự nhau, nhưng Gold Line được chế tác với tiêu chuẩn khắt khe hơn nhiều, mang lại độ chính xác và độ nhạy vượt trội.
Thời Gian Chế Tác & Thiết Kế
Thời gian chế tác cho Academy Series thường chỉ bằng một nửa so với Concert Series. Một số điểm khác biệt rõ rệt về thiết kế bao gồm:
Soundboard: Academy Series sử dụng soundboard không vát (non-tapered), trong khi Concert Series dùng soundboard vát (tapered) giúp tối ưu hóa độ cộng hưởng.
Rim: Concert Series có thành rim dày hơn, làm từ gỗ cứng nguyên khối với nhiều lớp ép hơn, trong khi Academy mỏng hơn và ít lớp hơn.
Bridge & Pinblock: Concert Series dùng cầu ngựa (bridge) bằng gỗ sồi beech nguyên khối và pinblock nhiều lớp ép hơn, trong khi Academy đơn giản hơn với thiết kế ít phức tạp.
Về âm thanh, có một số tranh luận trong cộng đồng yêu piano Bechstein trên thế giới. Những model Bechstein từ giữa thế kỷ 20 có chất âm lãng mạn, ấm áp, thân mật, nhưng ít độ phức tạp và khả năng lan tỏa.
Trong khi đó, các model Bechstein hiện đại áp dụng hầu hết các tiêu chuẩn và thiết kế tiên tiến nhất trong ngành piano, cho ra âm thanh được nhiều người đánh giá là nằm giữa Steinway và Fazioli: giàu khả năng động (dynamic response), phổ màu âm rộng, và độ ngân rung từ thùng đàn (cabinet resonance) cực kỳ ấn tượng.
Steinway & Sons
Lịch Sử Hình Thành
Không nghi ngờ gì, Steinway & Sons là thương hiệu piano nổi tiếng nhất thế giới. Nhà nhập cư người Đức Heinrich Engelhart Steinweg – sau này được biết đến với cái tên Henry E. Steinway – đã mở một xưởng nhỏ ở Manhattan vào năm 1853, sau nhiều năm chế tác piano thủ công tại Đức.
Trải qua hơn 100 bằng sáng chế, nhiều lần di dời cơ sở, cùng việc “Anh hóa” tên họ thành Steinway, thương hiệu này nhanh chóng vươn lên trở thành thế lực số 1 trong ngành sản xuất piano tại Mỹ.
Đến thập niên 1880, với tham vọng mở rộng thị trường châu Âu, Steinway xây dựng nhà máy tại Hamburg (Đức) – cơ sở đến nay vẫn cung cấp đàn cho châu Âu và phần còn lại của thế giới.
Vươn Lên Tầm Quốc Tế
Bước vào thế kỷ 20, Steinway không chỉ là một thương hiệu đàn, mà còn trở thành một trong những nhãn hàng tiêu dùng thành công nhất toàn cầu, tiên phong nhiều chiến lược marketing mà ngày nay chúng ta gọi là “product placement”.
Hệ thống Steinway Hall tại London, New York và Đức đã trở thành trung tâm văn hóa, nơi quy tụ giới thượng lưu, doanh nhân thành đạt và những gia đình quyền quý.
Chương trình Steinway Artist Program, ra đời cùng thời gian đó, đã thiết lập và duy trì một “thế độc quyền” trong giới nghệ sĩ dương cầm cổ điển lưu diễn – truyền thống vẫn còn giữ đến ngày nay.
Hiện Tại
Ngày nay, Steinway vẫn duy trì sản xuất tại hai nhà máy:
New York: cung cấp đàn cho khu vực châu Mỹ.
Hamburg (Đức): cung cấp đàn cho châu Âu và các thị trường quốc tế khác.
Steinway hiện không còn thuộc sở hữu gia đình, mà đã nhiều lần đổi chủ trong 100 năm qua. Từ năm 2013, công ty có sự ổn định hơn khi thuộc về một quỹ đầu tư tư nhân có trụ sở tại New York.
Mặc dù đàn Steinway ở cả hai nhà máy đều được đánh giá cao, nhưng giới chuyên môn thường coi đàn từ Hamburg có chất lượng vượt trội hơn. Những năm gần đây, Steinway đã nỗ lực không ngừng để nâng tiêu chuẩn của nhà máy Mỹ tiệm cận với Hamburg.
New York Steinway
Hiện tại, nhà máy Steinway tại New York chỉ sản xuất duy nhất một mẫu upright piano – chiếc K-52 cao 52 inch, vốn được đánh giá rất cao và có sẵn với một vài tùy chọn hoàn thiện khác nhau.
Về dòng grand piano, Steinway Mỹ cung cấp một danh mục đầy đủ, bắt đầu từ Model S baby grand piano 5’1” cho đến Model D concert grand 9’, cùng với bốn model khác nằm ở giữa hai kích thước này. Những cây đàn Steinway New York cực kỳ phổ biến trong phân khúc cao cấp, được giới nghệ sĩ ưa chuộng và đồng thời còn đóng vai trò như một biểu tượng địa vị.
Mặc dù trong những năm gần đây, chất lượng của Steinway New York đã có nhiều cải thiện đáng kể, nhưng chúng vẫn thường được giới chuyên môn đánh giá là kém hơn một bậc so với các model sản xuất tại Đức.
Hamburg Steinway
Cũng giống như cơ sở tại New York, nhà máy Steinway Hamburg hiện chỉ sản xuất duy nhất mẫu upright piano K-52.
Tuy nhiên, danh mục grand piano của Hamburg có thêm một sự khác biệt: ngoài các model giống hệt với New York, Hamburg còn sản xuất thêm Model C-227 (7’5”). Đây là cây đàn được đánh giá cao, lấp đầy khoảng trống giữa Model B và Model D, và thường xuất hiện trong những buổi hòa nhạc chuyên nghiệp.
Một điểm quan trọng là những cây Steinway từ Hamburg thường được “voicing” theo phong cách châu Âu, tạo ra âm thanh khá khác biệt so với Steinway New York. Ngoài ra, một số vật liệu chế tác cũng có sự thay đổi, góp phần định hình bản sắc riêng của dòng Steinway Đức.
Khác Biệt Giữa Bechstein và Steinway
Các Dòng Piano Phụ (Sub-Brands)
Khi đặt hai thương hiệu danh tiếng này lên bàn cân, có thể thấy ngay một số khác biệt quan trọng, trong đó đáng chú ý nhất là cách họ phát triển các dòng sản phẩm phụ.
Steinway: có hai thương hiệu phụ là Boston và Essex.
- Boston được sản xuất bởi Kawai (hiện nay có một số model do Samick chế tác).
- Essex lại được giao cho nhiều nhà sản xuất Trung Quốc, thay đổi theo từng giai đoạn.
C. Bechstein: có W. Hoffmann và Zimmermann.
- Toàn bộ các dòng W. Hoffmann (Vision, Tradition, Professional) đều được chế tác trực tiếp tại nhà máy C. Bechstein ở Cộng hòa Séc, đảm bảo tính đồng nhất tuyệt đối.
- Chỉ riêng thương hiệu Zimmermann mới được gia công bởi đối tác bên ngoài.
Sự khác biệt cốt lõi nằm ở tính ổn định về chất lượng:
- Với Essex, do thay đổi nhà sản xuất theo từng giai đoạn nên chất lượng cũng dao động.
- Trong khi đó, mỗi cây đàn W. Hoffmann xuất xưởng đều đảm bảo độ nhất quán tuyệt đối, không có sai khác đáng kể giữa các năm sản xuất.
Khác Biệt Về Thiết Kế
Tất nhiên, giữa hai nhà sản xuất này cũng tồn tại nhiều khác biệt trong thiết kế khi so sánh các dòng có chất lượng tương đương.
Hầu như toàn bộ các bộ phận cấu trúc của một cây Steinway grand piano đều được làm từ gỗ phong cứng (hard rock maple), bao gồm cả vành đàn (rim). Việc tập trung vào loại gỗ đặc, dày này tạo nên một màu âm đặc trưng và đồng thời mang lại cho cây đàn một kết cấu cộng hưởng mạnh mẽ.
Trong khi đó, C. Bechstein lại sử dụng kết hợp nhiều loại gỗ cứng khác nhau thay vì chỉ dùng riêng gỗ phong. Ngoài phong, họ còn đưa vào gỗ gụ (mahogany) và gỗ sồi beech. Nếu như phong thiên về việc tạo ra âm thanh giàu dải trung với khả năng phát âm mạnh mẽ, thì việc kết hợp nhiều loại gỗ cứng cùng với cấu trúc siêu chính xác của Bechstein lại đem đến một bản sắc âm thanh gần giống Fazioli – giàu màu sắc, nhưng vẫn giữ được phản hồi động lực gần với Steinway.
Hệ thống action (bộ cơ phím) giữa Steinway New York và C. Bechstein cũng khá khác biệt.
- Steinway New York sử dụng cơ chế độc quyền Accelerated Action.
- C. Bechstein lại có cơ chế gần giống với Steinway Hamburg.
Khi chạm phím lần đầu, Bechstein mang lại cảm giác nhẹ hơn, với độ sâu phím rõ rệt. Ngược lại, Steinway thường có cảm giác nặng hơn và độ nông của phím được nhận thấy rõ.
Khác Biệt Về Âm Nhạc
Xét về mặt âm nhạc, Steinway có xu hướng sở hữu dải âm rộng hơn giữa các mức cường độ động lực (dynamic extremes). Nói cách khác, âm sắc thay đổi khá rõ rệt khi chơi nhẹ nhàng so với khi chơi mạnh mẽ. Tuy nhiên, sự khác biệt này không phải lúc nào cũng đồng đều giữa các model, và cũng không hoàn toàn nhất quán từ quãng trầm đến quãng cao.
Ngược lại, C. Bechstein nổi bật với sự ổn định tuyệt đối trên toàn bộ dải âm cũng như giữa các model khác nhau.
- Âm sắc Steinway ở quãng cao thường có màu tối hơn một chút, với độ trong không bằng Bechstein.
- Các nốt ở dynamic thấp của Steinway đôi khi bị mô tả là hơi “phẳng”.
- Bechstein lại được biết đến với đặc tính “nở hoa” độc đáo của âm thanh – âm vang mở ra tự nhiên và giàu cảm xúc.
Ý Nghĩa Của Những Khác Biệt Này
Trên thực tế, những khác biệt này mang lại một số hệ quả quan trọng. Với Steinway, do sự thiếu ổn định giữa các model và từng cây đàn, những ai có ý định mua nên trực tiếp chơi đúng cây đàn trong showroom trước khi quyết định mang về nhà.
Một câu hỏi thường gặp khác là: liệu piano của Steinway hay Bechstein có tăng giá trị theo thời gian không?
Câu trả lời ngắn gọn: không.
Dù vẫn có những trường hợp bán lại piano với giá cao hơn, chẳng hạn như một cây đàn cao cấp mua từ thập niên 1920 chắc chắn sẽ bán được giá cao hơn so với 100 năm trước, nhưng điều này không tính đến yếu tố lạm phát.
Thực tế, piano là một cỗ máy phức tạp, và tiếc rằng chúng không trở nên tốt hơn theo tuổi đời. Khác với violin hoặc cello – những nhạc cụ có thể tăng giá trị khi gỗ được “ngấm” theo năm tháng – piano thường đạt đỉnh phong độ trong vòng 5 năm đầu tiên. Sau đó, giá trị của nó giảm dần một cách từ từ và có thể dự đoán được, nếu tính theo chi phí thay thế.
Những Điểm Tương Đồng Giữa C. Bechstein và Steinway & Sons
Dù có nhiều khác biệt, hai nhà sản xuất này vẫn tồn tại những điểm tương đồng ít ai biết đến.
Trước hết, cả C. Bechstein Concert và Steinway Hamburg grand đều sử dụng treble bell trong các model lớn của mình. Đây vốn là một sáng kiến do Steinway khởi xướng và sau đó được Bechstein áp dụng.
Điểm chung thứ hai là cả hai đều dùng soundboard làm từ gỗ vân sam (spruce) lâu năm, được vót mỏng dần (highly tapered) trong những cây đàn cao cấp sản xuất tại Đức.
Steinway không công bố chi tiết nguồn gỗ, nhưng nhiều chuyên gia cho rằng họ vẫn sử dụng vân sam Alpine Sitka. C. Bechstein minh bạch hơn, với gỗ vân sam đỏ (red spruce) khai thác ở độ cao tối thiểu 1.000 mét tại thung lũng Val di Fiemme (Ý) – nơi nổi tiếng gắn liền với các nhạc cụ huyền thoại của Stradivarius.
Kết Luận
Chúng tôi hy vọng bạn đã thích thú khi cùng khám phá lịch sử, điểm giống và khác nhau giữa hai thương hiệu piano vĩ đại C. Bechstein và Steinway & Sons. Dù mỗi thương hiệu đều có triết lý chế tác riêng biệt, cả hai đều đại diện cho đỉnh cao nghệ thuật chế tác piano thế giới, mang đến những trải nghiệm âm nhạc không thể thay thế.
Xem Thêm:
