Sampling và Modeling – Hai công nghệ âm thanh cốt lõi của đàn piano điện
Nếu bạn từng tìm hiểu hoặc theo dõi thị trường đàn piano điện, chắc hẳn bạn đã thấy hai thuật ngữ sampling (lấy mẫu âm thanh) và modeling (mô phỏng âm thanh) xuất hiện rất thường xuyên – từ bảng thông số kỹ thuật cho đến các bài đánh giá chuyên sâu.
Tuy nhiên, nếu bạn không phải là nghệ sĩ chuyên nghiệp hoặc người chơi đã có kinh nghiệm lâu năm, những khái niệm này có thể gây khá nhiều nhầm lẫn. Nhất là với người mới bắt đầu, việc đi quá sâu vào tài liệu kỹ thuật thường không mang lại nhiều giá trị thực tế. Chính vì vậy, trong bài viết này, chúng tôi sẽ giải thích rõ ràng hai khái niệm trên, đồng thời so sánh cụ thể qua hai mẫu đàn tiêu biểu: Roland FP-90X (sử dụng công nghệ modeling) và Kawai ES920 (sử dụng công nghệ sampling).
So Sánh Đàn Piano Điện Roland FP-90X và Kawai ES920
Digital Piano hoạt động như thế nào?
Mục tiêu chính của đàn piano điện là tái tạo trải nghiệm chơi đàn piano cơ (acoustic piano) – từ cảm giác phím cho tới âm thanh. Trong nhiều thập kỷ, cách tiếp cận duy nhất là ghi âm từng nốt nhạc trên đàn thật, rồi lưu vào bộ nhớ máy tính. Khi người chơi nhấn phím, bản ghi âm tương ứng sẽ được phát ra.
Tuy nhiên, âm thanh piano thực tế rất phức tạp – một nốt đơn sẽ vang khác với khi nhiều nốt được chơi cùng lúc. Ngoài ra, lực nhấn mạnh hay nhẹ cũng khiến âm thanh thay đổi rõ rệt. Những yếu tố này khiến việc mô phỏng bằng phương pháp lấy mẫu truyền thống trở thành một thách thức lớn.
40 năm phát triển công nghệ
Chính những thách thức đó đã thúc đẩy sự đổi mới liên tục trong ngành piano điện trong suốt hơn 40 năm qua. Các engine âm thanh ngày nay sử dụng công nghệ sampling đã có thể tạo ra chất lượng âm thanh cực kỳ thuyết phục. Gần đây hơn, một hướng tiếp cận mới – modeling – đã xuất hiện. Khác với việc dùng mẫu ghi âm có sẵn, modeling tạo ra âm thanh hoàn toàn mới theo thời gian thực thông qua các thuật toán phức tạp.
Roland là một trong những hãng tiên phong ứng dụng công nghệ này trong đàn piano điện, và modeling cũng rất phổ biến trong các phần mềm nhạc cụ ảo (VST). Cả hai phương pháp – sampling và modeling – đều có thể mang lại kết quả rất tốt, nhưng trải nghiệm âm thanh mà chúng mang lại lại rất khác nhau. Nhiều người chơi có xu hướng nghiêng về một trong hai, tùy vào cảm nhận cá nhân.
Công nghệ Sampling – Kawai ES920 - Harmonic Imaging XL (HIXL)
Kawai ES920 là một ví dụ điển hình cho công nghệ lấy mẫu hiện đại, sử dụng engine Harmonic Imaging XL với 256 nốt polyphony.
Công nghệ này không chỉ ghi âm từng nốt mà còn mô phỏng lại nhiều yếu tố như:
- Cộng hưởng pedal (damper resonance)
- Cộng hưởng dây (string resonance)
- Cộng hưởng thùng đàn (cabinet resonance)
- Tiếng búa đập dây
- Đường cong cảm ứng lực nhấn
So Sánh Đàn Piano Điện Roland FP-90X và Kawai ES920
Các lớp sample
Khác với công nghệ cũ chỉ ghi vài mẫu cho toàn bàn phím, hiện nay mỗi nốt thường được ghi đa lớp ở nhiều mức lực nhấn khác nhau, và thậm chí từ nhiều góc micro khác nhau để tạo cảm giác chân thực nhất. Đây là lý do mà âm thanh của ES920 nghe rất sống động và tự nhiên. Tuy không thể sánh được với các phần mềm VST có dung lượng hàng chục GB, nhưng ở phân khúc đàn piano điện, HIXL là một trong những engine mẫu xuất sắc nhất hiện nay.
Trải nghiệm âm nhạc
Âm thanh mặc định của ES920 là mẫu đàn Shigeru Kawai SK-EX, kết hợp rất ăn ý với bộ phím Responsive Hammer III (RHIII) có tính năng let-off và bề mặt ngà voi tổng hợp. Âm thanh trải đều và phong phú trên toàn dải phím, độ vang và tắt tiếng được tái tạo tự nhiên. Kawai còn cung cấp tính năng Virtual Technician, cho phép chỉnh 21 thông số âm thanh – có thể thao tác ngay trên đàn hoặc qua app (iOS/Android) nhờ kết nối Bluetooth MIDI.
Công nghệ Modeling – Roland FP-90X
PureAcoustic Piano Modeling
FP-90X sử dụng công nghệ modeling hoàn toàn qua engine PureAcoustic Piano Modeling, cho phép polyphony không giới hạn – điều mà công nghệ sampling khó đạt được. Điểm khác biệt cơ bản là âm thanh được tạo ra hoàn toàn mới mỗi khi nhấn phím, chứ không phải phát lại từ mẫu ghi âm. Đây là trải nghiệm rất đặc biệt mà những người chơi yêu thích modeling thường đánh giá cao. Tuy nhiên, các âm thanh không phải piano cơ (như piano điện, harpsichord, v.v.) vẫn dùng phương pháp lấy mẫu.
Khả năng tùy chỉnh
PureAcoustic cho phép người dùng chỉnh các thông số như:
- Độ mở nắp đàn
- Tiếng khi nhấc ngón (key-off noise)
- Kiểu thùng đàn (soundboard type)
- Cộng hưởng và tiếng ồn khác
Ngoài ra, có thêm tính năng My Stage với các thiết lập âm thanh sẵn có. Việc kết nối Bluetooth giúp thao tác nhanh chóng qua app Roland Piano App. Một số người từng phàn nàn rằng modeling nghe quá “sạch”, thiếu những chi tiết tự nhiên. Tuy nhiên, Roland đã cải thiện điều này bằng cách thêm vào các chi tiết “bất toàn” giống như đàn thật.
Trải nghiệm âm nhạc
Sự suy giảm âm thanh (decay) rất tự nhiên, đặc biệt ở vùng bass có sự cộng hưởng phức tạp giống đàn cơ. Âm sắc thay đổi rõ rệt khi thay đổi lực nhấn, tạo cảm giác động và biểu cảm cao. Hệ thống loa mạnh (4 loa, 60W), phím PHA-50 hybrid với escapement và cảm biến ba điểm cũng góp phần tạo nên trải nghiệm kết nối âm thanh – phím rất chặt chẽ. Hiệu ứng Headphones Acoustic Projection giúp chơi tai nghe vẫn giữ được chiều sâu và không gian âm thanh sống động.
So sánh trong thực tế
Chúng tôi đã thử cho người nghe đánh giá bằng tai nghe, không biết trước mẫu đàn, không chỉnh EQ hoặc reverb – và kết quả rất rõ ràng: người nghe vẫn phân biệt được sự khác biệt giữa hai công nghệ. Điều này cho thấy, dù cả hai đều chất lượng, chúng mang lại trải nghiệm khác biệt rõ rệt. Một số người sẽ thấy âm của Kawai ES920 "dày" và "có hồn" hơn, trong khi những người khác sẽ đánh giá cao độ "tự nhiên động" và cảm giác tức thì khi chơi Roland FP-90X.
Kết luận
Không thể nói công nghệ nào tốt hơn tuyệt đối, vì điều đó còn phụ thuộc vào cảm nhận cá nhân và mục đích sử dụng. Nhưng rõ ràng, hiểu rõ về sampling và modeling sẽ giúp bạn đưa ra lựa chọn đúng đắn khi chọn mua đàn. Nếu bạn muốn khám phá kỹ hơn về FP-90X hay ES920, đặc biệt là các tính năng khác như split, Bluetooth Audio, phím đàn, pedal, hay trải nghiệm chơi thực tế, chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ thêm.
