Các nhạc sĩ chuyên nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau – từ nghệ sĩ piano, giáo viên dạy piano, giáo viên âm nhạc tại trường học, ca sĩ, diễn viên nhạc kịch, huấn luyện viên thanh nhạc, đến giám đốc âm nhạc tại nhà thờ hoặc đền thờ – đều sử dụng đàn piano như một công cụ chính. Tuy nhiên, thật đáng tiếc khi các trường đào tạo âm nhạc và học viện hiếm khi đưa kiến thức về cấu tạo, thiết kế, cách chăm sóc và bảo trì đàn piano vào chương trình giảng dạy. Với ngân sách hạn hẹp của những người làm nghề tự do hoặc đang công tác tại các tổ chức nghệ thuật, giáo dục phi lợi nhuận, việc mua được một cây đàn chất lượng thường trở nên khó khăn, hoặc họ buộc phải sử dụng một cây đàn kém chất lượng trong công việc hằng ngày.
Không phải nhạc sĩ nào cũng có cơ hội chơi đàn đại dương cầm trên sân khấu lớn như Carnegie Hall. Tuy nhiên, những công việc âm nhạc hằng ngày tại các trường học, nhà hát, nhà thờ, phòng opera hay phòng dạy học tại nhà cũng quan trọng không kém trong đời sống văn hóa và tinh thần của cộng đồng. Thực tế, đây chính là cách mà phần lớn mọi người tiếp cận âm nhạc trong cuộc sống thường nhật – điều đó khiến việc sở hữu một cây đàn piano tốt càng trở nên quan trọng. Nếu bạn là một nhạc sĩ chuyên nghiệp, tôi khuyên bạn nên dành thời gian tìm hiểu kỹ lưỡng trước khi quyết định mua đàn. Một lựa chọn sáng suốt sẽ nâng cao chất lượng công việc và sự nghiệp âm nhạc của bạn trong cộng đồng.
Trang Bị Kiến Thức Trước Khi Đầu Tư
Các nghệ sĩ piano và ca sĩ thường không được đào tạo về cách chăm sóc nhạc cụ như những nghệ sĩ chơi các loại nhạc cụ khác. Chẳng hạn, hầu hết nghệ sĩ dây đều biết cách thay dây đàn, nhưng nhiều nhạc sĩ piano lại hoàn toàn không nắm được những kiến thức cơ bản về bảo trì đàn hay cấu trúc bên trong của nhạc cụ này – những điều ảnh hưởng trực tiếp đến công việc hằng ngày của họ. Vì vậy, hãy dành thời gian để lấp đầy khoảng trống kiến thức này trước khi bạn mua đàn.
Nếu bạn đang còn học, hãy tìm đến kỹ thuật viên phụ trách nhạc cụ của khoa, xin một buổi tham quan xưởng sửa chữa, hoặc nhờ trưởng khoa sắp xếp một buổi workshop “Tìm hiểu về đàn piano.” Kỹ thuật viên có thể cho bạn xem các bộ phận bên trong cây đàn – vốn có tới khoảng 12.000 chi tiết – và giải thích vai trò của từng bộ phận cũng như công việc họ làm để giúp cây đàn phát huy hiệu quả tối đa.
Nếu bạn không trực thuộc một trường đại học, hãy hỏi kỹ thuật viên cá nhân xem họ có thể hướng dẫn bạn tìm hiểu đàn piano hay không. Bạn cũng có thể tìm đến các xưởng đại tu đàn ở gần và đề nghị được tham quan. Đây là cơ hội tuyệt vời để đặt câu hỏi trực tiếp với những chuyên gia dày dạn kinh nghiệm, từ đó giúp bạn nâng cao chiều sâu chuyên môn với tư cách là nghệ sĩ hoặc giáo viên.
Nếu bạn là giáo viên, việc truyền đạt kiến thức này cho học sinh cũng vô cùng cần thiết. Kỹ thuật và lý thuyết âm nhạc là chưa đủ – hiểu biết về đàn piano với tư cách là một nhạc cụ sẽ giúp bạn nổi bật hơn với vai trò là nhà giáo dục, dù là ở lớp học cá nhân hay lớp học chính quy.
Nhận Diện Những Dòng Đàn Cần Tránh
Trong suốt thế kỷ 20 và cả hiện nay, công nghệ sản xuất đàn piano đã có nhiều bước tiến. Tuy nhiên, thị trường đàn cũ vẫn ngập tràn những mẫu đàn sản xuất hàng loạt vào giữa thế kỷ với chất lượng âm nhạc kém, do được thiết kế nhằm tiết kiệm chi phí. Nếu bạn đang cân nhắc mua đàn cũ, bạn cần nhận diện rõ những vấn đề tiềm ẩn này. Hãy tránh xa các mẫu đàn spinet và các loại đàn miễn phí.
Spinet – vốn đã ngừng sản xuất từ lâu – ngay từ khi ra đời đã không được đánh giá cao, và hiện nay càng không phù hợp cho dù chỉ là cho học sinh mới bắt đầu học piano. Tôi thường ví von spinet là "đồ nội thất Ikea trong thế giới piano" – chúng từng là giải pháp rẻ và gọn tại thời điểm mua, nhưng không nên được tân trang, sửa chữa hay truyền lại cho thế hệ sau vì chất lượng không đủ bền. Nếu bạn là giáo viên dạy piano, hãy nhớ rằng spinet không giúp học sinh làm quen được với cảm giác phím, độ nhạy và âm thanh của bất kỳ cây đàn piano hiện đại nào.
Một cây đàn chất lượng thấp sẽ cản trở sự phát triển âm nhạc của bất kỳ ai. Ví dụ, một ca sĩ mezzo-soprano từng kể với tôi rằng cô ấy sở hữu một cây spinet lấy miễn phí từ Craigslist. Kỹ thuật viên của cô luôn bảo rằng, “Tôi đã làm hết sức, nhưng cây đàn này sắp hỏng hoàn toàn rồi.” Cô tin rằng cây đàn vẫn “đủ dùng” vì chỉ cần xác định cao độ các nốt ở khoảng giữa đàn. Tuy nhiên, vùng âm cao của đàn – vốn không ổn định – lại vô cùng quan trọng với các ca sĩ, vì đó là nơi họ nghe thấy các âm bội (overtones). Nếu luyện tập với đàn sai âm bội, điều này có thể khiến họ ghi nhớ sai cao độ, dẫn đến việc bị nhắc nhở khi hát với dàn nhạc trong lúc tổng duyệt. Lời cảnh báo dành cho các ca sĩ: nếu bạn tập hát khớp với đàn, nhưng lại bị chỉ đạo nhắc lỗi về cao độ, thì rất có thể vấn đề không nằm ở tai bạn mà là do cây đàn bạn đang dùng. Câu nói “luyện tập tạo thành thói quen vĩnh viễn” rất đúng – và điều đó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến danh tiếng chuyên môn của bạn.
Các nhạc sĩ vốn rất nhạy về giá cả, nhưng cần phân biệt giữa việc “mua sắm thông minh” và “hà tiện.” Nếu âm nhạc là nghề nghiệp của bạn, thì không có chuyện cây đàn nào là “quá tốt” cho công việc. Mua đàn piano cũng giống như mua ô tô – chi phí tương đương, nhưng một cây đàn chất lượng được bảo dưỡng tốt có thể dùng hàng chục năm, lâu hơn rất nhiều so với xe. Dù bạn chỉ dùng để luyện nốt cho các vở nhạc kịch địa phương hay dạy trẻ tiểu học, thì bạn cũng xứng đáng có một cây đàn chất lượng để cống hiến tốt nhất cho cộng đồng.
Hiểu Rõ Mục Đích Sử Dụng Của Bản Thân
Khi xác định ngân sách mua đàn, bạn nên cân nhắc đến tần suất sử dụng đàn mỗi ngày. Giống như số km đã chạy của ô tô, tuổi và tình trạng của cây đàn có ảnh hưởng rất lớn đến công việc hàng ngày của bạn. Dưới đây là một số câu hỏi bạn nên tự hỏi và trao đổi với kỹ thuật viên đáng tin cậy để chọn được loại đàn phù hợp với ngân sách và nhu cầu:
Bạn Sử Dụng Đàn Bao Lâu Mỗi Ngày?
Đàn chỉ dùng 1–2 tiếng/ngày sẽ ít phải lên dây hoặc điều chỉnh hơn so với đàn dùng 8–12 tiếng/ngày. Đàn ở phòng tập của trường đại học sẽ xuống cấp nhanh hơn nhiều so với đàn dùng tại nhà chỉ vài tiếng dạy học. Hãy tính số giờ bạn cần dùng đàn mỗi ngày, mỗi tuần, mỗi tháng, và trao đổi với kỹ thuật viên để có lịch bảo dưỡng hợp lý. Các hãng khuyến nghị nên lên dây 2–4 lần/năm. Với đàn gia đình, kỹ thuật viên thường đề xuất điều chỉnh cơ cấu cơ học mỗi 5–10 năm. Còn với nhạc sĩ chuyên nghiệp, cần bảo trì thường xuyên hơn, thậm chí có thể điều chỉnh mỗi lần lên dây. Bạn cần tính luôn chi phí này vào ngân sách. Nếu không bảo dưỡng định kỳ, cây đàn sẽ mất ổn định, dây có thể đứt, hỏng hóc và gây tốn kém lớn.
Bạn Thích Loại Âm Thanh Nào?
Không có cây đàn nào hoàn hảo cho cả Mozart lẫn Wagner. Có đàn âm sáng, có đàn âm trầm ấm. Nếu bạn chơi đa dạng thể loại, nên chọn đàn có âm sắc cân bằng. Hãy ghi lại những từ mô tả âm sắc bạn thích như: sáng, trong, tối, êm dịu, dày dặn. Một số thương hiệu và mẫu đàn sẽ đáp ứng tốt hơn tùy gu của bạn.
Âm sắc có thể được điều chỉnh bởi kỹ thuật viên, nhưng dù theo gu nào, âm sắc cũng cần đồng đều và ổn định trên toàn bàn phím. Theo thời gian, nỉ búa bị mòn khiến âm bị thay đổi. Vì vậy, hãy đưa điều chỉnh âm (voicing) vào kế hoạch bảo trì định kỳ.
Cảm Giác Phím Quan Trọng Thế Nào Với Bạn?
Cảm giác phím tuy là yếu tố phụ sau âm thanh, nhưng lại cực kỳ quan trọng. Mỗi phím phải cho cảm giác phản hồi nhất quán. Với đàn cũ, phím ở giữa thường chậm hơn do bị dùng nhiều. Việc điều chỉnh cơ học (regulation) do kỹ thuật viên thực hiện có thể khắc phục vấn đề này.
Bạn Dùng Đàn Vào Việc Gì?
Liệt kê những mục đích sử dụng thường xuyên: luyện nốt, đệm cho học sinh, thu âm tại nhà... Kỹ thuật viên và đại lý bán đàn sẽ tư vấn loại đàn phù hợp với nhu cầu và ngân sách. Đàn upright hay grand đều tốt nếu được bảo dưỡng đúng cách. Nếu bạn thu âm tại nhà, có thể cân nhắc đàn hybrid (lai) – kết hợp trải nghiệm của đàn acoustic với khả năng thu âm không cần micro.
Không Gian Đặt Đàn Có Phù Hợp Không?
Mỗi cây đàn đều cần một “không gian lý tưởng” để phát huy hết chất lượng âm thanh. Một cây grand piano có thể vang rền trong phòng hòa nhạc nhưng lại quá mạnh trong phòng khách nhỏ. Ngược lại, upright piano sẽ vừa vặn hơn với studio tại nhà. Đặc biệt, hãy tránh đặt đàn gần nơi có độ ẩm cao – vì điều này có thể gây hư hỏng nghiêm trọng cho đàn và khiến bạn mất quyền bảo hành.
Hãy Đầu Tư Xứng Đáng Cho Hành Trình Nghệ Thuật Của Bạn
Dù bạn có nhu cầu gì, hãy cân nhắc tất cả những yếu tố trên khi lập ngân sách. “Miễn phí” không phải là ngân sách – và điều đó không thực tế với nhạc sĩ chuyên nghiệp. Bạn có thể thuê hoặc mua trả góp. Với những nghệ sĩ có nghiệp đoàn, các hiệp hội nghệ sĩ thường có chính sách cho vay mua nhạc cụ với lãi suất thấp. Nhiều cửa hàng piano cũng có chương trình trả góp. Dù bạn chọn phương án nào, thì một quyết định mua đàn có suy xét kỹ sẽ giúp bạn có nhiều năm cống hiến âm nhạc chất lượng cao với tư cách là một nhạc sĩ chuyên nghiệp.
Xem Thêm:
