Trumpet có lẽ là nhạc cụ nổi tiếng nhất trong họ kèn đồng, với hình dáng đặc trưng và âm thanh dễ nhận biết ngay cả với những người nghe nhạc không chuyên. Tuy nhiên, bạn hoàn toàn có thể chưa từng nghe đến “người anh em” của trumpet là cornet, dù trên thực tế đây là hai nhạc cụ có rất nhiều điểm tương đồng.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu những điểm chung giữa trumpet và cornet, những khác biệt giúp phân biệt hai nhạc cụ này, và cách những yếu tố đó đã ảnh hưởng đến vai trò của chúng trong âm nhạc ngày nay.
Sự Khác Biệt Giữa Trumpet Và Cornet Là Gì?
Những Điểm Giống Nhau
Mặc dù cornet không phải là một loại trumpet, nhưng rất nhiều người chơi cornet cũng đồng thời chơi trumpet, bởi hai nhạc cụ này có nhiều đặc điểm cốt lõi gần như giống hệt nhau.
Ở mức độ cơ bản nhất, cả hai đều là nhạc cụ kèn đồng, được chơi bằng cách làm rung môi vào miệng thổi, miệng thổi này được nối với một hệ thống ống kim loại và mở rộng dần ở phần chuông để tạo âm thanh.
Không những vậy, cả trumpet và cornet đều có cùng chiều dài ống khoảng 1,48 mét, tương đương khoảng 147 centimet, điều này khiến cả hai đều là nhạc cụ giọng Si giáng. Khi bạn chơi nốt Đô trầm trên trumpet hoặc cornet, âm thanh phát ra sẽ tương đương với nốt Si giáng trên đàn piano.
Trên thực tế, cả hai nhạc cụ cũng được sản xuất với nhiều giọng khác nhau, nhưng để tránh làm vấn đề trở nên quá phức tạp, chúng ta sẽ không đi sâu vào phần này.
Trumpet và cornet cũng được chơi theo cùng một cách, với ba piston do tay phải điều khiển, lần lượt làm giảm cao độ của nốt nhạc xuống một cung, nửa cung hoặc một cung rưỡi. Cả hai thường sử dụng van piston chuyển động lên xuống, thay vì van xoay thường thấy trên kèn horn Pháp, mặc dù vẫn có một số mẫu trumpet sử dụng van xoay.
Tất cả những điểm trên cho thấy các yếu tố kỹ thuật khi chơi trumpet và cornet về cơ bản là giống nhau, mỗi nốt nhạc đều được tạo ra bằng cùng một tổ hợp van và embouchure. Chính vì vậy, bất kỳ bản nhạc nào được viết cho cornet đều có thể chơi trên trumpet và ngược lại.
Những khác biệt giữa hai nhạc cụ này thực chất tinh tế hơn nhiều, chủ yếu liên quan đến cảm giác khi chơi và màu sắc âm thanh mà người nghe cảm nhận được. Chính những khác biệt nhỏ này đã khiến các nhà soạn nhạc và nghệ sĩ sử dụng trumpet và cornet cho những mục đích âm nhạc khác nhau.
Hình Dạng Ống Kèn
Sự khác biệt vật lý lớn nhất giữa trumpet và cornet nằm ở hình dạng ống kèn, cụ thể là độ rộng của ống và cách độ rộng này thay đổi dọc theo chiều dài nhạc cụ.
Trumpet có ống dạng hình trụ, nghĩa là trong phần lớn chiều dài của nhạc cụ, đường kính ống gần như không thay đổi, không mở rộng cũng không thu hẹp. Chỉ ở khoảng một phần ba cuối cùng của nhạc cụ, ống mới bắt đầu mở rộng dần để tạo thành phần chuông đặc trưng.
Ngược lại, cornet có ống dạng hình nón. Thay vì giữ nguyên độ rộng, ống kèn bắt đầu mở rộng từ khoảng giữa thân kèn, sau đó mở rộng rõ rệt hơn khi tiến gần đến chuông.
Mặc dù trumpet và cornet có độ rộng tương đương nhau ở phần ống dẫn hơi gần miệng thổi và ở phần chuông, sự khác biệt nhỏ về vị trí bắt đầu mở rộng ống này lại tạo ra sự khác biệt rõ rệt về âm thanh.
Ống hình trụ của trumpet tạo ra nhiều thành phần tần số cao hơn, mang lại cho nhạc cụ âm sắc sáng, sắc nét và vang xa. Trong khi đó, cornet với ống hình nón lại cho âm thanh mềm mại hơn, chứa ít tần số cao hơn và nghe ấm hơn.
Sự khác biệt này có thể nghe qua thì không quá lớn, nhưng nó đủ để tạo cho mỗi nhạc cụ một màu sắc âm thanh riêng biệt, khiến trumpet và cornet phù hợp với những phong cách và mục đích âm nhạc hơi khác nhau, điều mà chúng ta sẽ bàn kỹ hơn ở phần sau.
Ngoài ra, hệ thống ống của mỗi nhạc cụ cũng được uốn theo hình dạng khác nhau, trong đó cornet thường ngắn hơn và có dáng cao hơn so với trumpet. Tuy nhiên, sự khác biệt này không ảnh hưởng đến âm thanh, mà chỉ tạo ra sự thay đổi nhỏ về phân bố trọng lượng, từ đó ảnh hưởng đến cảm giác cầm và chơi của người biểu diễn.
Hình Dạng Miệng Thổi
Trumpet và Cornet có hình dạng miệng thổi hơi khác nhau, và những thiết kế này được tạo ra nhằm phù hợp cũng như làm nổi bật sự khác biệt về màu sắc âm thanh của từng nhạc cụ.
Miệng thổi trumpet được thiết kế để nhấn mạnh âm thanh sáng và rõ nét đặc trưng của trumpet. Thông thường, chúng có lòng miệng thổi dạng chữ U nông và phần cổ họng dài hơn, hơi hẹp hơn, tức là đoạn hẹp nhất của miệng thổi. Thiết kế này khiến luồng hơi được dẫn vào nhạc cụ một cách sắc nét hơn, tạo ra rung động mạnh và âm thanh rõ ràng, nổi bật.
Ngược lại, miệng thổi cornet thường có lòng sâu hơn với dạng chữ V, cùng với phần cổ họng ngắn và rộng hơn, giúp luồng hơi đi vào nhạc cụ mượt mà hơn. Điều này tạo ra âm thanh dày, ấm và giàu sắc thái hơn so với trumpet, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi người chơi phải sử dụng nhiều hơi và nhiều lực hơn để tạo âm, đặc biệt khi chơi ở âm lượng lớn hoặc ở những nốt cao.
Cả trumpet và cornet đều có rất nhiều kiểu dáng và kích thước miệng thổi khác nhau trên thị trường. Vì vậy, mặc dù những đặc điểm trên là xu hướng phổ biến nhất, nhiều nhà sản xuất vẫn chế tạo miệng thổi có hình dáng kiểu trumpet dành cho cornet và ngược lại. Điều này thường nhằm giúp người chơi dễ dàng luân phiên giữa hai nhạc cụ, hoặc để mô phỏng âm thanh của nhạc cụ còn lại.
Lịch Sử
Mặc dù trumpet và cornet thường được chơi bởi cùng một nhóm nhạc công, hai nhạc cụ này thực tế lại có lịch sử phát triển khá khác nhau.
Những chiếc trumpet sớm nhất có niên đại từ hàng nghìn năm trước và từng được sử dụng trong nhiều nghi lễ tôn giáo, quân sự và các dịp quan trọng ở nhiều nền văn hóa khác nhau. Trong phần lớn chiều dài lịch sử đó, trumpet chỉ đơn giản là một ống kim loại thẳng với phần chuông loe ở cuối, và chỉ có thể tạo ra một số ít cao độ.
Điều này thay đổi vào đầu thế kỷ 19, khi các nhà sản xuất bắt đầu chế tạo những nhạc cụ có van, cho phép người chơi tạo ra đầy đủ các nốt trong thang âm chromatic. Các nhà sản xuất trumpet tiếp cận xu hướng này khá chậm, và chính khoảng trống đó đã mở đường cho sự ra đời của cornet, vốn được phát triển từ horn, đúng như tên gọi “Cornet” trong tiếng Pháp có nghĩa là “Horn”.
Khi các nhà soạn nhạc bắt đầu đưa những nhạc cụ mới này vào các tác phẩm giao hưởng, họ thường viết phần cho cả cornet và trumpet. Thông thường, phần cornet sẽ khai thác nhiều hơn khả năng của các van, đảm nhiệm những giai điệu mềm mại và tinh tế, trong khi trumpet vẫn giữ vai trò truyền thống hơn với các đoạn fanfare và điểm nhấn mạnh mẽ.
Một số tác phẩm giao hưởng tiêu biểu có cả phần trumpet và cornet có thể kể đến như Symphonie Fantastique của Berlioz năm 1830, Capriccio Italien của Tchaikovsky năm 1880, A London Symphony của Vaughan Williams năm 1913 và Romeo and Juliet của Prokofiev năm 1935.
Trong khi trumpet nổi tiếng hơn nhờ những nghệ sĩ lừng danh, từ Maurice André và Håkan Hardenberger trong âm nhạc cổ điển cho đến Miles Davis trong jazz, và thậm chí Wynton Marsalis ở cả hai lĩnh vực, thì cornet cũng có không ít người hâm mộ trung thành.
Louis Armstrong bắt đầu sự nghiệp của mình với cornet trước khi chuyển sang trumpet, và sự thay đổi này thực chất phản ánh một xu hướng lớn hơn trong lịch sử jazz, khi phong cách New Orleans jazz thời kỳ đầu ưa chuộng cornet, còn các phong cách swing và bebop về sau gần như chỉ sử dụng trumpet.
Một trong những nghệ sĩ cornet nổi tiếng nhất là Herbert L. Clarke, một nghệ sĩ bậc thầy người Mỹ sinh vào giữa thế kỷ 19, người đã lưu diễn khắp thế giới cùng ban nhạc của Sousa và biểu diễn như một nghệ sĩ độc tấu. Những cuốn sách bài tập kỹ thuật và giáo trình của ông cho đến ngày nay vẫn được trumpet và cornet player trên toàn thế giới trân trọng và sử dụng.
Trumpet Và Cornet Được Sử Dụng Ở Đâu
Âm thanh sáng, vang và mạnh mẽ của trumpet cùng với âm sắc ấm áp, mềm mại của cornet khiến mỗi nhạc cụ phù hợp với những mục đích sử dụng khác nhau.
Trumpet, dĩ nhiên, đã trở thành nhạc cụ quen thuộc và phổ biến hơn trong hai loại. Âm thanh sáng của trumpet rất phù hợp để nổi bật trong dàn nhạc giao hưởng lớn ở những cao trào kịch tính, đồng thời đủ mạnh mẽ để sánh vai cùng trống, piano và guitar điện trong nhạc pop và jazz. Khi kỹ thuật chế tạo nhạc cụ và trình độ biểu diễn được nâng cao trong suốt thế kỷ qua, người chơi đã dần khắc phục được khó khăn khi chơi ở âm lượng nhỏ, giúp trumpet cũng trở thành một nhạc cụ giàu sắc thái tinh tế và khả năng biểu cảm.
Ngoài việc xuất hiện trong các dàn nhạc giao hưởng và ban nhạc jazz, trumpet còn ngày càng được công nhận là một nhạc cụ độc tấu. Nhiều nhà soạn nhạc nổi tiếng của thế kỷ 20 đã viết concerto cho trumpet và dàn nhạc, cũng như nhiều tác phẩm solo dành riêng cho trumpet.
Mặc dù cornet không đạt được mức độ phổ biến rộng rãi như trumpet, nhạc cụ này cũng không hề bị lãng quên trong suốt thế kỷ qua. Cornet đã trở thành biểu tượng không thể thiếu của Brass Band, một loại hình hòa tấu gồm khoảng ba mươi nhạc công, kết hợp cornet, tenor horn, trombone, euphonium, tuba cùng bộ gõ.
Trong các Brass Band, âm thanh ấm của cornet rất phù hợp để hòa quyện trong các bè lớn, cũng như kết hợp với những nhạc cụ khác nhằm tạo nên một tổng thể âm thanh thống nhất và hài hòa.
Dưới đây là một video minh họa phần cornet trong dàn nhạc kèn đồng để bạn có thể cảm nhận rõ màu âm ấm áp của nhạc cụ này.
Cornet solo trình diễn “You Raise Me Up”
Cornet cũng thường được sử dụng trong các dàn nhạc kèn gỗ và kèn đồng lớn, thường được gọi là Concert Band hoặc Wind Orchestra, kết hợp cùng trumpet. Trong những dàn nhạc này, vai trò của hai nhạc cụ thường được phân chia tương tự như trong âm nhạc giao hưởng giữa thế kỷ 19, khi cornet đảm nhiệm nhiều giai điệu hơn, còn trumpet được dành cho các đoạn fanfare và điểm nhấn mạnh mẽ.
Nhạc Cụ Nào Phổ Biến Hơn
Mặc dù mỗi nhạc cụ đều có những đặc trưng riêng, trumpet rõ ràng đã đạt được mức độ phổ biến cao hơn, cả trong vai trò nhạc cụ độc tấu lẫn trong dàn nhạc giao hưởng.
Có rất nhiều ví dụ về những tác phẩm trumpet nổi tiếng trong điện ảnh, nhạc pop và âm nhạc cổ điển, chẳng hạn như chủ đề chính của Star Wars, Trumpet Concerto của Haydn hay Penny Lane của The Beatles, cùng với đó là nhiều nghệ sĩ trumpet đã tạo dựng được tên tuổi trên phạm vi toàn cầu.
Tuy nhiên, cornet vẫn giữ được cá tính âm nhạc và kho tác phẩm riêng, đặc biệt là trong thế giới Brass Band, nơi nhạc cụ này đóng vai trò trung tâm và không thể thay thế.
Kết Luận
Như vậy, chúng ta đã tìm hiểu một số điểm tương đồng và khác biệt giữa trumpet và cornet, cũng như cách những yếu tố này ảnh hưởng đến loại hình âm nhạc mà chúng thường được sử dụng.
Nhiều nhạc công kèn đồng thường xuyên luân phiên chơi cả hai nhạc cụ và nhận thấy rằng điều này giúp họ tiếp cận một kho tàng tiết mục âm nhạc phong phú và đa dạng hơn.
Giờ đây, khi đã hiểu rõ về trumpet và cornet, bạn có thể thử lắng nghe các bản thu của cả hai nhạc cụ và tự mình cảm nhận sự khác biệt trong âm thanh của chúng.
Xem thêm:
