Khi nói về các bộ phận khác nhau của một nhạc cụ, mỗi loại nhạc cụ đều có hệ thống thuật ngữ kỹ thuật riêng và kèn trumpet cũng không ngoại lệ. Nếu bạn mới làm quen với nhạc cụ này, mọi thứ có thể trở nên khá rối rắm, và ngay cả khi đã chơi trumpet một thời gian, bạn vẫn có thể dễ dàng nhầm lẫn giữa các bộ phận.
Vì vậy, trong bài viết này, chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn tìm hiểu toàn bộ các bộ phận của kèn trumpet, giải thích những thuật ngữ bạn thường gặp cũng như chức năng của từng bộ phận.
Cấu Tạo Của Kèn Trumpet
Có rất nhiều loại kèn trumpet khác nhau, nhưng trong bài viết này, chúng ta sẽ tập trung vào loại phổ biến nhất, đó là kèn trumpet giọng Si giáng.
Miệng Kèn
Trước tiên là miệng kèn, đây là bộ phận nhỏ có thể tháo rời của kèn trumpet và là phần tiếp xúc trực tiếp với môi người chơi.
Đây chính là bộ phận mà bạn tạo rung môi để phát ra âm thanh.
Mặc dù miệng kèn trumpet có rất nhiều biến thể về hình dạng và kích thước, nhưng tất cả đều có cấu tạo chung là một phần lõm hình chén nối với một phần ống hẹp hơn gọi là cán miệng kèn. Phần cán này được cắm vào ống tiếp nhận miệng kèn, là bộ phận sẽ được đề cập ngay sau đây.
Hình dạng của miệng kèn ảnh hưởng trực tiếp đến âm thanh và cảm giác khi chơi của toàn bộ nhạc cụ.
Những điểm khác biệt chính giữa các loại miệng kèn nằm ở đường kính của vành miệng kèn, hình dạng và độ sâu của phần chén, cũng như độ rộng của lỗ thông giữa chén và cán, còn được gọi là cổ họng miệng kèn.
Ống Tiếp Nhận Miệng Kèn
Nói một cách đơn giản, ống tiếp nhận miệng kèn là phần đầu hẹp của kèn trumpet, nơi bạn cắm miệng kèn vào.
Bộ phận này thường dày hơn một chút so với ống dẫn hơi đầu tiên, giúp phần cuối của miệng kèn vừa khít và chắc chắn hơn khi gắn vào thân kèn.
Ống Dẫn Hơi Đầu Tiên
Tiếp theo là ống dẫn hơi đầu tiên, thường được gọi là leadpipe. Đây là phần ống đầu tiên trong hệ thống ống của kèn trumpet.
Chất liệu, đường kính và hình dạng của ống dẫn hơi đầu tiên có ảnh hưởng rất lớn đến âm thanh và cảm giác khi chơi kèn, bởi đây là bộ phận đầu tiên mà luồng không khí đi vào khi bạn thổi.
Ống dẫn hơi đầu tiên cũng được gắn thêm một vòng kim loại nhỏ, hay còn gọi là vòng đặt ngón út, để ngón út của tay phải có điểm tựa khi cầm kèn.
Ống Chỉnh Âm Chính
Ống chỉnh âm chính là một đoạn ống hình chữ U, được lắp vào ống dẫn hơi đầu tiên ở một đầu và nối với đoạn ống dẫn đến piston thứ ba ở đầu còn lại.
Đúng như tên gọi, ống chỉnh âm chính được sử dụng để điều chỉnh cao độ tổng thể của kèn bằng cách thay đổi chiều dài tổng của hệ thống ống.
Việc này được thực hiện bằng cách kéo ống chỉnh âm ra ngoài để hạ cao độ chung của kèn, hoặc đẩy ống vào trong để nâng cao độ.
Điều quan trọng là phải luôn giữ cho ống chỉnh âm được bôi trơn tốt để có thể di chuyển dễ dàng.
Thông thường, bạn nên tra một lượng nhỏ mỡ bôi trơn ống chỉnh âm khoảng mỗi vài tuần để đảm bảo bộ phận này luôn hoạt động trơn tru.
Khóa Thoát Nước
Khóa thoát nước được lắp trên kèn trumpet nhằm giúp người chơi xả phần hơi ẩm trong luồng hơi thở bị ngưng tụ và tích tụ bên trong nhạc cụ.
Thông thường, khóa thoát nước được đặt trên ống chỉnh âm chính và ống piston thứ ba. Lý do là vì đây là hai khúc uốn đầu tiên trong hệ thống ống của kèn trumpet, cũng là những vị trí mà nước dễ tích tụ nhất.
Loại khóa thoát nước phổ biến nhất bao gồm một cần bấm và một lò xo. Phần cần bấm có gắn một miếng bần ở đầu, dùng để bịt kín một lỗ nhỏ trên thân kèn. Khi bạn nhấn cần bấm, lỗ này sẽ mở ra và cho phép bạn thổi nước ra ngoài. Lò xo sẽ đưa cần bấm trở lại vị trí ban đầu khi bạn thả tay, đồng thời đóng kín lỗ thoát nước.
Chất Lỏng Thoát Ra Từ Khóa Thoát Nước Là Gì
Khóa thoát nước đôi khi còn được gọi bằng cái tên kém “dễ chịu” hơn là van xả nước bọt. Tuy nhiên, dù tên gọi như vậy, chất lỏng thoát ra từ kèn thực tế không phải là nước bọt, ít nhất là khi bạn sử dụng kèn đúng cách.
Thực tế, lượng nước tích tụ này chủ yếu đến từ hơi ẩm có trong không khí mà chúng ta thở ra. Khi luồng không khí đi vào bên trong kèn trumpet, nó ngưng tụ thành nước, tương tự như hiện tượng hơi nước đọng trên gương phòng tắm khi bạn tắm nước nóng.
Piston Kèn Trumpet
Ba piston là bộ phận được bổ sung vào kèn trumpet muộn nhất, trước khi trở thành một phần tiêu chuẩn của nhạc cụ vào khoảng giữa thế kỷ mười chín. Đây là bộ phận phức tạp nhất của kèn trumpet và cần được bảo dưỡng cẩn thận, thường xuyên.
Ống Piston
Ống piston là ba ống hình trụ mà các piston được lắp vào bên trong. Chúng được thiết kế sao cho piston lắp vừa khít hoàn toàn, không để bất kỳ khe hở nào cho không khí thoát ra xung quanh.
Piston
Phần lớn các cây trumpet sử dụng loại piston dạng trượt thẳng. Đây là các ống hình trụ được nhấn xuống để thay đổi cao độ, với một lò xo bên trong giúp piston nhanh chóng trở lại vị trí ban đầu khi người chơi thả tay.
Hầu hết các kèn trumpet có ba piston, đôi khi là bốn, và mỗi piston được lắp vào một ống piston riêng. Bên trong piston có các lỗ dẫn khí, hay còn gọi là cổng khí, giúp điều hướng luồng không khí đi qua các đoạn ống khác nhau tùy theo việc piston đang ở vị trí nhấn xuống hay thả lên.
Khi piston ở vị trí trên, các cổng khí được căn chỉnh để luồng không khí đi thẳng qua piston và tiếp tục sang phần tiếp theo của kèn.
Khi piston được nhấn xuống, một hệ thống cổng khí khác sẽ được căn chỉnh với luồng không khí đầu vào, dẫn không khí đi qua một đoạn ống dài hơn, từ đó làm giảm cao độ của nốt nhạc.
Việc bôi trơn piston thường xuyên bằng dầu piston là rất quan trọng, giúp piston chuyển động nhanh, nhẹ và không bị ma sát. Điều này cho phép người chơi trumpet thay đổi nốt nhạc một cách cực kỳ nhanh chóng.
Một số cây trumpet sử dụng hệ thống piston xoay, hoạt động theo nguyên lý tương tự nhưng thay vì chuyển động lên xuống, piston sẽ xoay khi được nhấn.
Nút Bấm Piston
Nút bấm piston là các nắp nhỏ nằm ở phía trên cùng của piston, nơi các ngón tay của bàn tay phải nhấn xuống khi chơi.
Chúng được thiết kế để mang lại cảm giác thoải mái khi bấm và thường được trang trí bằng xà cừ hoặc các họa tiết khác nhằm tăng tính thẩm mỹ cho nhạc cụ.
Nắp Trên Piston
Nắp trên piston được vặn vào phần trên của ống piston. Một trong những chức năng của chúng là giữ piston cố định bên trong ống, ngăn không cho piston bật ra ngoài khi lò xo đẩy piston lên.
Chức năng còn lại là giảm lực va chạm của nút bấm lên piston khi piston được nhấn xuống. Điều này được thực hiện nhờ một vòng nỉ hoặc cao su đặt bên trong nắp piston.
Nắp Dưới Piston
Không khó để đoán chức năng của bộ phận này. Nắp dưới piston được vặn vào phần đáy của ống piston.
Nhiệm vụ chính của chúng là ngăn dầu và cặn bẩn chảy ra khỏi đáy piston và nhỏ xuống đùi người đang chơi kèn. Vì lý do đó, nắp dưới piston thường rất bẩn và cần được vệ sinh khá thường xuyên bằng khăn giấy.
Ống Piston
Mỗi piston đều được nối với một ống piston riêng. Đây là ba đoạn ống có độ dài khác nhau, mỗi đoạn sẽ làm giảm cao độ của kèn trumpet một mức khác nhau khi piston tương ứng được nhấn xuống.
Ống Piston Thứ Ba
Piston thứ ba được đánh số sau cùng vì nó nằm xa người chơi nhất, nhưng thực tế lại là piston đầu tiên mà luồng không khí đi vào.
Ống piston thứ ba làm giảm cao độ xuống ba nửa cung và là ống piston dài nhất.
Bộ phận này thường được sử dụng kết hợp với các piston khác. Do việc kết hợp này dễ làm sai lệch cao độ, ống piston thứ ba được thiết kế để có thể di chuyển linh hoạt nhằm điều chỉnh cao độ.
Việc điều chỉnh được thực hiện thông qua một vòng kim loại gắn trên ống, cho phép ngón út hoặc ngón áp út của tay trái kéo hoặc đẩy ống piston.
Để ống piston di chuyển dễ dàng, bộ phận này cần được bôi trơn thường xuyên bằng dầu piston hoặc dầu trượt nhẹ.
Ống Piston Thứ Hai
Tiếp theo là ống piston thứ hai, được gắn với piston ở vị trí giữa. Đây là ống piston ngắn nhất trên kèn trumpet và làm giảm cao độ xuống một nửa cung.
Do có chiều dài rất ngắn, bộ phận này không cần di chuyển để chỉnh cao độ, vì vậy có thể sử dụng mỡ bôi trơn ống để ngăn ăn mòn và giúp tháo rời dễ dàng khi vệ sinh.
Ống Piston Thứ Nhất
Ống piston thứ nhất được gắn với piston gần người chơi nhất và làm giảm cao độ xuống hai nửa cung.
Nhiều mẫu trumpet được trang bị phần tựa ngón cái hình chữ U, cho phép ngón cái tay trái đẩy ống piston ra ngoài để điều chỉnh cao độ của một số nốt.
Tương tự như ống piston thứ ba, ống piston thứ nhất cần được bôi trơn đầy đủ để đảm bảo việc di chuyển diễn ra trơn tru.
Loa Kèn
Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng là loa kèn, và không khó để hiểu vì sao bộ phận này có tên gọi như vậy.
Loa kèn là đoạn ống ở cuối kèn trumpet, nơi ống dần mở rộng và loe ra ngoài, tạo thành hình dáng giống chiếc chuông.
Chất liệu và hình dạng của loa kèn quyết định âm sắc và âm lượng đặc trưng của kèn trumpet, giúp khuếch đại và định hướng luồng không khí đang rung động bên trong nhạc cụ.
Tổng Kết Các Bộ Phận Của Kèn Trumpet
Như vậy là chúng ta đã hoàn thành chuyến tham quan toàn bộ các bộ phận của kèn trumpet. Hy vọng bài viết này giúp bạn hiểu rõ hơn về cấu tạo của nhạc cụ.
Giờ đây, bạn đã có thể nhận biết và gọi tên tất cả các bộ phận chính của kèn trumpet một cách chính xác.
Xem thêm:
