Từ những đoạn fanfare trang trọng cho đến âm nhạc điện ảnh, trumpet là một trong những nhạc cụ có âm thanh dễ nhận biết nhất hiện nay. Tuy nhiên, ít ai biết rằng trumpet đã có một lịch sử vô cùng lâu đời và trải qua rất nhiều thay đổi trong hàng nghìn năm tồn tại.
Hành trình của trumpet từ các nền văn minh cổ đại cho đến thời hiện đại là một câu chuyện đầy hấp dẫn. Trải qua thời gian, nhạc cụ này đã phát triển từ một chiếc kèn kim loại đơn giản thành một nhạc cụ phức tạp như chúng ta biết ngày nay.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng khám phá những sự thật thú vị về trumpet mà có thể bạn chưa từng nghe đến.
1. Những Chiếc Trumpet Cổ Nhất Vẫn Có Thể Chơi Được Đã Hơn 3.000 Năm Tuổi
Một cặp trumpet đã được tìm thấy trong lăng mộ của Pharaoh Ai Cập Tutankhamun khi phòng chôn cất của ông được khai quật vào năm 1922. Một chiếc được làm bằng bạc nguyên chất, chiếc còn lại được làm từ đồng.
Điều đặc biệt là những chiếc trumpet này thực sự đã được sử dụng để biểu diễn trong một buổi hòa nhạc được truyền hình trực tiếp trên kênh BBC World Service vào tháng 4 năm 1939, với khoảng 150 triệu người nghe trên toàn thế giới.
Cảnh biểu diễn trumpet của Tutankhamun
2. Trumpet Có Âm Lượng Rất Lớn
Có lẽ bạn sẽ không ngạc nhiên khi biết rằng trumpet có thể tạo ra âm thanh cực kỳ lớn. Trên thực tế, ở mức lớn nhất, trumpet có thể đạt khoảng 110 decibel, còn lớn hơn cả tiếng động cơ máy bay phản lực khi cất cánh ở khoảng cách 300 mét.
Chính vì vậy, không có gì bất ngờ khi một trong những công dụng lâu đời nhất của trumpet là dùng để truyền tín hiệu và giao tiếp trên những khoảng cách xa.
3. Trumpet Gắn Liền Với Lịch Sử Quân Sự Lâu Đời
Kèn “Last Post” trong các lễ tưởng niệm của Quân đội Anh
Từ thời Đế chế La Mã cho đến Quân đội Hoa Kỳ hiện đại, trumpet luôn có mối liên hệ chặt chẽ với quân sự, được sử dụng như một công cụ truyền tín hiệu trong lúc giao tranh cũng như trong doanh trại.
Bugle, một loại trumpet nhỏ không có van, đã trở thành nhạc cụ tiêu chuẩn cho những mục đích này. Có rất nhiều hiệu lệnh bugle khác nhau, từ báo hiệu bình minh và hoàng hôn, báo cháy, giờ sinh hoạt tôn giáo, giờ bơi lội, cho đến giai điệu nổi tiếng “Last Post” được sử dụng trong các buổi lễ tưởng niệm quân nhân đã hy sinh.
4. Trumpet Dài Hơn Bạn Nghĩ Rất Nhiều
Mặc dù là nhạc cụ có cao độ cao nhất trong bộ kèn đồng của dàn nhạc giao hưởng, chiều dài ống dẫn khí của trumpet thực tế lại dài hơn rất nhiều so với vẻ ngoài của nó.
Lý do là vì ống kèn được uốn cong thành nhiều vòng để người chơi có thể cầm và biểu diễn dễ dàng hơn. Trên thực tế, tổng chiều dài ống dẫn của một chiếc trumpet Si giáng tiêu chuẩn lên đến hơn 1,8 mét, một con số khá ấn tượng đối với nhạc cụ nhỏ nhất trong họ kèn đồng.
5. Số Lượng Nốt Nhạc Có Thể Chơi Ban Đầu Rất Hạn Chế
Những chiếc trumpet đầu tiên bị giới hạn rất nhiều về số lượng nốt nhạc có thể chơi được do không có van hoặc phím để thay đổi chiều dài ống dẫn khí. Điều này buộc người chơi trumpet phải hoàn toàn dựa vào hơi thở và khẩu hình môi để tạo ra các cao độ khác nhau.
Để khắc phục hạn chế này, các nhạc sĩ châu Âu đã sử dụng những ống trumpet dài hơn và tập trung vào các nốt cao, nơi khoảng cách giữa các nốt gần nhau hơn. Dòng trumpet clarion, rất phổ biến vào thế kỷ 17, đã được sử dụng trong các tác phẩm của những nhà soạn nhạc nổi tiếng như Torelli, Telemann, Vivaldi và Johann Sebastian Bach.
6. Trumpet Có Nhiều Hình Dáng Và Kích Thước Khác Nhau
Trumpet có nhiều loại khác nhau, thường được đặt tên dựa trên cao độ của nốt nền. Tại Hoa Kỳ và Vương quốc Anh, loại trumpet phổ biến nhất là trumpet Si giáng.
Các nghệ sĩ trumpet chuyên nghiệp thường sử dụng nhiều loại trumpet khác nhau, bao gồm trumpet Đô, Rê/Mi giáng và trumpet piccolo Si giáng/La. Trong đó, trumpet piccolo phát ra âm thanh cao hơn một quãng tám so với trumpet Si giáng thông thường.
Ngoài ra, cornet và flugelhorn cũng là những nhạc cụ có họ hàng gần với trumpet và thường được các nghệ sĩ trumpet sử dụng. Các nhạc cụ này có ống kèn mở rộng dần theo chiều dài, tạo nên cảm giác chơi và màu âm khác biệt.
Mỗi nhạc cụ đều có đặc trưng âm thanh và cảm giác riêng, vì vậy việc chuyển đổi giữa các loại trumpet này đôi khi không hề dễ dàng.
7. Trumpet Có Van Là Một Phát Minh Tương Đối Muộn
Những chiếc trumpet đầu tiên có khả năng chơi đầy đủ 12 nốt nhạc như đàn piano chỉ xuất hiện vào cuối thế kỷ 18. Anton Weidinger, một nghệ sĩ trumpet nổi tiếng đến từ Vienna, đã chế tạo ra trumpet chromatic sử dụng hệ thống phím, cho phép thay đổi cao độ bằng cách mở các lỗ trên ống kèn.
Joseph Haydn và Johann Nepomuk Hummel đã sáng tác những bản concerto quan trọng dành riêng cho loại trumpet mới này.
Hệ thống van trumpet hiện đại, giúp thay đổi cao độ một cách linh hoạt, được giới thiệu vào những năm 1820 bởi hai nhà chế tác nhạc cụ người Đức là Heinrich Stöltzel và Friedrich Blühmel.
Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn, hãy tham khảo thêm bài viết về lịch sử phát triển của trumpet.
8. Trumpet Có Thể Được Chế Tạo Từ Nhiều Chất Liệu Khác Nhau
Phần lớn các mẫu trumpet hiện đại được làm từ đồng thau, là hợp kim của đồng và kẽm, đủ mềm để tạo nên những đường uốn cong và hình dáng đặc trưng của trumpet.
Do đồng thau dễ bị oxy hóa khi tiếp xúc trực tiếp với không khí, hầu hết trumpet đều được phủ một lớp sơn bóng bảo vệ hoặc mạ bạc để tăng độ bền và giữ tính thẩm mỹ.
Gần đây, các nhà sản xuất nhạc cụ cũng bắt đầu thử nghiệm trumpet làm từ nhựa. Điều thú vị là âm thanh của trumpet nhựa rất giống, thậm chí khó phân biệt so với trumpet đồng truyền thống.
Cả lớp sơn phủ lẫn vật liệu nhựa đều có thể tạo ra nhiều màu sắc khác nhau, vì vậy bạn có thể dễ dàng tìm thấy những cây trumpet với màu sắc vô cùng độc đáo và bắt mắt.
9. Trumpet Có Nguồn Gốc Từ Nhiều Nền Văn Hóa Trên Thế Giới
Khi nghĩ đến trumpet, nhiều người thường hình dung ngay đến nhạc cụ đồng có van xuất hiện trong dàn nhạc giao hưởng hoặc ban nhạc jazz. Tuy nhiên, họ trumpet thực chất có những “người anh em” ở rất nhiều nền văn hóa khác nhau trên toàn thế giới.
Vỏ ốc biển ở châu Đại Dương và sừng động vật ở châu Phi đã được sử dụng để chế tạo các nhạc cụ tương tự trumpet từ hàng nghìn năm trước. Một số nhạc cụ khác được tạo ra bằng cách khoét rỗng thân cây, điển hình là didgeridoo.
Tại Trung Đông, shofar, một loại kèn làm từ sừng cừu đực, là nhạc cụ truyền thống thường được sử dụng trong các nghi lễ tôn giáo của người Do Thái.
10. Trumpet Có Thể Rất Đắt Tiền
Một trong những chiếc trumpet đắt giá nhất thế giới từng thuộc về huyền thoại jazz Dizzy Gillespie và đã được bán đấu giá tại Christie’s vào năm 1995 với mức giá khoảng 1,32 tỷ đồng Việt Nam.
Chiếc chuông kèn cong ngược nổi tiếng mà Dizzy sử dụng thực chất bắt nguồn từ một tai nạn tình cờ. Trong một buổi biểu diễn, có người vấp phải cây trumpet của ông khi nó đang đặt trên giá. Dizzy vẫn tiếp tục chơi nhạc cụ đó, yêu thích cả hình dáng lẫn âm thanh mới lạ, và từ đó một dấu ấn lịch sử đã ra đời.
Tuy nhiên, con số này vẫn chưa là gì so với chiếc trumpet làm hoàn toàn bằng bạch kim nguyên khối do Yamaha sản xuất, từng được rao bán với giá khoảng 3 tỷ đồng Việt Nam. Dù vậy, việc sở hữu cây trumpet này không hề dễ dàng, bởi chúng đã bị ngừng sản xuất sau một thời gian ngắn do nhu cầu thị trường quá thấp.
Tổng Kết Những Sự Thật Thú Vị Về Trumpet
Trên đây là toàn bộ những sự thật thú vị xoay quanh nhạc cụ trumpet. Hy vọng bài viết đã mang đến cho bạn thêm nhiều kiến thức bổ ích và góc nhìn mới về cây kèn tuyệt vời này.
Thực tế, đây chỉ mới là phần rất nhỏ trong vô số câu chuyện và thông tin thú vị về trumpet. Nếu bạn biết thêm những sự thật nào khác, đừng ngần ngại chia sẻ để cùng bổ sung vào danh sách này.
Xem thêm:
