Là một trong những nhà bán lẻ piano lớn, chúng tôi có cơ hội được tiếp xúc trực tiếp với khách hàng tìm mua piano upright, grand và piano điện mỗi ngày.
Nhờ vậy, chúng tôi đã có thể quan sát và ghi nhận rất nhiều quan niệm sai lầm phổ biến mà không ít người thường mắc phải khi so sánh giữa piano upright và piano grand – đặc biệt là trong việc hiểu đúng mối quan hệ giữa hai loại đàn này. Giống như nhiều nhạc cụ khác, piano cũng không tránh khỏi việc bị bao quanh bởi những định kiến và ngộ nhận.
Trong bài viết hôm nay, đi kèm với video giải thích chi tiết, chúng tôi sẽ cùng bạn tìm hiểu 6 quan niệm sai lầm thường gặp nhất khi so sánh piano upright và grand. Mục tiêu là giúp bạn làm sáng tỏ những nhầm tưởng này, đồng thời mang đến cái nhìn rõ ràng hơn, nhất là khi bạn đang phân vân không biết nên chọn loại piano cơ nào.
Bối Cảnh Chung
Không ít khách hàng tìm mua piano mới hoặc đã qua sử dụng thường tỏ ra bất ngờ khi chúng tôi chia sẻ về những ưu điểm nổi bật của piano upright. Bởi lẽ, nhiều người vẫn mang trong đầu quan niệm rằng piano grand luôn vượt trội hơn upright.
Thực tế, điều này hoàn toàn không đúng, và chủ đề này cần được nhìn nhận một cách tinh tế hơn nhiều. Ngay cả khi bạn không có nhiều không gian và lựa chọn piano upright, điều đó không có nghĩa là bạn đang đánh đổi hay chịu thiệt thòi. Đó cũng chính là lý do thôi thúc chúng tôi viết bài này – nhằm giải tỏa những định kiến còn tồn tại, vốn không dựa trên sự thật.
Sau đây là những quan niệm sai lầm của mọi người về hai loại piano này
1. Piano Grand Luôn Đắt Hơn Piano Upright
Quan niệm này hoàn toàn không chính xác, nhưng để làm rõ, chúng ta cần thêm một chút bối cảnh. Giá của piano upright rất đa dạng – các model sản xuất phổ thông thường bắt đầu ở mức khoảng 72 triệu – 96 triệu đồng và có thể lên tới hơn 1,68 tỷ đồng. Dĩ nhiên, vẫn có những cây piano grand có giá vượt xa mốc 1,68 tỷ đồng, nhưng nhìn chung, phần lớn piano grand được bán trên thị trường nằm trong khoảng 240 triệu – 720 triệu đồng. Nói cách khác, có rất nhiều sự giao thoa về giá giữa hai dòng đàn.
Vậy tại sao những cây grand piano đắt nhất lại thường có giá cao hơn so với upright? Lý do lớn nhất nằm ở kết cấu và quy trình chế tác phần vành đàn (rim). Tùy vào từng hãng sản xuất mà sẽ có những phương pháp chế tác và vật liệu khác nhau, kéo theo mức giá khác nhau, nhưng dù thế nào đi nữa thì việc làm vành đàn grand piano cũng luôn đòi hỏi nhiều thời gian và công đoạn sản xuất hơn đáng kể.
Một quy tắc tham khảo mà chúng tôi thường chia sẻ với khách hàng là: nếu bạn muốn một cây upright và một cây grand có chất lượng tương đương, thì thông thường bạn sẽ cần chi gấp đôi số tiền cho grand piano mới có thể đạt được chất lượng tương tự như một upright. Ví dụ, Yamaha U1 hoàn toàn có thể vượt trội hơn hầu hết các mẫu grand piano mới có cùng mức giá.
2. Piano Grand Luôn To Hơn Piano Upright
Cũng giống như quan niệm sai lầm đầu tiên, hiểu lầm này thoạt nhìn có vẻ đúng nhưng thực tế lại sai. Một cây piano upright với bảng cộng hưởng (soundboard) có kích thước tương tự và chiều dài dây đàn tương đương sẽ tạo ra âm lượng hoàn toàn giống với một cây piano grand có cùng thông số.
Ví dụ: nếu bạn đang xem xét một cây upright cao 132 cm (52”) với chiều dài dây bass khoảng 130 cm (51”), thì một cây grand dài khoảng 1m73 – 1m78 (5’8” – 5’10”) sẽ mang lại bảng cộng hưởng cũng như chiều dài dây tương đương.
Chúng tôi thậm chí đã tự thực hiện một thí nghiệm, đo độ lớn âm thanh (decibel) của một cây upright C. Bechstein cao 127 cm (50”) so với một cây grand Shigeru Kawai SK-3 dài 1m87 (6’2”), và kết quả cho thấy: âm lượng phát ra hoàn toàn giống nhau, thậm chí chất lượng âm thanh tổng thể cũng gần như ngang bằng.
Tuy nhiên, do sự khác biệt trong thiết kế và thực tế là hầu hết mọi người thường đóng nắp đàn upright, nên piano grand thường có khả năng lan tỏa âm thanh (projection) tốt hơn và mang đến cảm giác “to” hơn. Sự chênh lệch này sẽ giảm đi đáng kể nếu nắp đàn upright được mở. Ngoài ra, những cây grand lớn hơn – từ khoảng 1m83 (6’) đến 2m74 (9’) – không có đối trọng nào trong dòng upright, từ đó tạo ra ấn tượng rằng grand luôn “to” hơn upright.
3. Piano Grand Dành Cho Người Chơi Trình Độ Cao, Còn Upright Dành Cho Người Mới Học
Trong ba quan niệm sai lầm được đề cập từ đầu đến giờ, điều này có phần gần với sự thật nhất. Tuy nhiên, cũng giống như hai quan niệm trước, có rất nhiều trường hợp nó không hoàn toàn đúng. Đúng là ở một trình độ nhất định, đặc biệt khi bạn là nghệ sĩ chuẩn bị biểu diễn hoặc thu âm, một cây grand piano sẽ là lựa chọn lý tưởng. Nhưng điều đó không áp dụng cho tất cả mọi người.
Piano grand và upright có nhiều điểm khác biệt về cấu tạo, trong đó cơ chế phím (action) là yếu tố quan trọng nhất. Trên grand piano, búa đàn (hammer) trở về vị trí ban đầu chủ yếu nhờ trọng lực ở mức âm lượng nhỏ, và nhờ kết hợp giữa trọng lực và lực bật lại khi búa chạm dây ở mức vận tốc cao (thường gọi là escapement).
Trong khi đó, ở upright piano, trọng lực chỉ đóng một vai trò nhỏ. Thay vào đó, dây treo (bridle strap) trong bộ cơ phím sẽ hỗ trợ đưa búa đàn trở lại. Cơ chế này có phần ít mượt mà hơn. Ở mức âm lượng lớn, khả năng kiểm soát vẫn ổn, nhưng ở mức nhỏ, độ kiểm soát bị ảnh hưởng và không còn chính xác như grand.
Chính sự khác biệt này khiến cho các nghệ sĩ trình độ cao (đặc biệt là chơi cổ điển) thường cần đến grand piano để đạt được độ kiểm soát và sự ổn định mà upright khó lòng sánh kịp.
Tuy nhiên, thực tế là 99% người mua và người chơi piano không ở trình độ này. Nghĩa là, với người mới học, người chơi bán chuyên hoặc thậm chí những ai học đến cấp độ 9 – 10 tại nhạc viện, một cây upright chất lượng cao vẫn có thể mang đến trải nghiệm âm nhạc tuyệt vời, gần như không có sự thỏa hiệp nào.
Một yếu tố khác cũng thường được nhắc đến là pedal. Nhiều người cho rằng nếu cần luyện tập những tác phẩm nâng cao, đặc biệt là khi yêu cầu pedal sostenuto, thì upright không đáp ứng được vì pedal giữa thường chỉ là pedal giảm âm (mute pedal). Tuy nhiên, hiện nay vẫn có nhiều cây upright chất lượng cao được trang bị pedal sostenuto, mang lại khả năng biểu đạt đa dạng hơn.
4. Piano Upright Có Phím Nhẹ Hơn Piano Grand
Chúng tôi thường nghe quan niệm này rất nhiều – đôi khi từ giáo viên dạy piano, đôi khi từ những người từng sở hữu hoặc quen ai đó đã sở hữu một cây grand piano. Câu nói phổ biến thường là:
“Piano upright thì ổn để bắt đầu, nhưng nếu muốn rèn luyện sức mạnh ngón tay thật sự, bạn phải chơi trên piano grand.”
Thực tế đúng là những cây grand lớn hơn thường có cảm giác phím nặng hơn một chút. Nguyên nhân là vì grand lớn cần sử dụng búa đàn to hơn để gõ vào những dây đàn dài hơn.
Nhưng đối với những cây grand nhỏ hơn – nơi kích thước búa đàn không cần lớn hơn so với upright cùng tầm – thì không có lý do kỹ thuật nào để nhà sản xuất cố tình làm cho phím đàn grand nặng hơn upright có chiều dài dây và soundboard tương đương.
Nếu có sự khác biệt, thì nhiều khả năng đó là do grand piano chưa được căn chỉnh (regulation) hoặc bôi trơn (lubrication) đầy đủ. Thông thường, những cây đàn có giá thấp sẽ được dành ít thời gian hơn để căn chỉnh và bôi trơn ngay từ trong nhà máy.
Ví dụ: nếu bạn có một cây upright trị giá 240 triệu đồng và một cây grand cùng tầm giá, thì cây upright rất có thể sẽ mang lại cảm giác phím nhẹ hơn và mượt hơn, đơn giản vì nó đã được chăm chút nhiều hơn ở khâu căn chỉnh. Nhưng chỉ cần bạn thuê kỹ thuật viên chuyên nghiệp căn chỉnh lại bộ cơ của cây grand 240 triệu đồng thì sự khác biệt về độ nặng phím gần như biến mất.
5. Upright Piano Không Có Âm Trầm (Bass)
Quan niệm này hoàn toàn sai và thực chất gắn liền với hiểu lầm số 1 (grand luôn to hơn upright).
Trên thực tế, có sự chồng lấn rất lớn về chiều dài dây bass và kích thước soundboard giữa upright và grand. Vì âm bass chủ yếu (dù không hoàn toàn) phụ thuộc vào chiều dài dây và hình dáng soundboard, nên không có lý do gì mà một cây upright cao 132 cm (52”) lại không thể mang đến âm bass sâu và giàu overtone tương đương với một cây grand dài khoảng 1m83 (6’).
Tất nhiên, khi vượt quá kích thước này, những cây grand lớn hơn sẽ có dây bass dài hơn và soundboard rộng hơn, dẫn đến âm trầm mạnh mẽ hơn. Một cây Steinway D dài 9’ chắc chắn sẽ áp đảo mọi cây upright về sự hiện diện của bass, và hầu hết các grand cũng sẽ có bass vượt trội hơn so với những cây upright nhỏ dạng spinet.
Tuy nhiên, vẫn có rất nhiều upright cỡ lớn có khả năng vượt mặt không ít baby grand hoặc grand nhỏ hơn về sức mạnh và độ sâu của dải trầm.
6. Grand Piano Mang Lại Độ Kiểm Soát Cao Hơn Upright Piano
Trong số 6 quan niệm phổ biến, đây có lẽ là quan niệm gần với sự thật nhất. Liên quan đến sự khác biệt kỹ thuật trong bộ cơ (action mechanism) mà chúng ta đã bàn trước đó, grand piano thực sự mang lại khả năng kiểm soát cao hơn so với upright, nếu như so sánh hai cây đàn có chất lượng tương đương.
Nguyên nhân chủ yếu là nhờ trọng lực hỗ trợ búa đàn trở về vị trí nghỉ trên grand piano. Ngoài ra, chiều dài phím đàn (key stick) của grand cũng thường dài hơn, tạo nên lực đòn bẩy lớn hơn, từ đó mang đến cho người chơi độ kiểm soát tinh tế hơn.
Tuy nhiên, cần có sự cân nhắc và phân biệt. Trong nhiều trường hợp, một cây upright chất lượng cao vẫn có thể mang lại độ kiểm soát tốt hơn một cây grand nhỏ nhưng kém chất lượng.
Chúng tôi hy vọng bạn đã thích thú với bài viết giải thích về 6 quan niệm sai lầm phổ biến nhất mà chúng tôi thường gặp khi khách hàng so sánh upright và grand piano.
Thực tế, sự kết hợp của những quan niệm này xuất hiện rất thường xuyên trong quá trình tư vấn cho người mua – từ những người tìm một cây đàn cho phòng khách gia đình, cho đến các hội đồng lựa chọn đàn cho không gian biểu diễn nhỏ hơn phòng hòa nhạc.
Xem Thêm:
