Đã đến lúc giải quyết một trong những câu hỏi phổ biến nhất trong thế giới piano: Upright hay Grand?
Một số khác biệt lớn nhất giữa đàn Upright và đàn Grand nằm ẩn dưới nắp đàn. Chúng ta sẽ tập trung vào sự khác biệt về cảm giác chơi (Bộ Cơ và chiều dài phím), tổng thể âm thanh, và tất nhiên, so sánh về giá cả.
Bộ Cơ (Action)
Dây đàn Grand piano nằm ngang song song với mặt đất. Sau khi búa đàn gõ vào dây, lực hấp dẫn sẽ thực hiện công việc thiết lập lại búa đàn. Bạn càng có thể thiết lập lại búa đàn nhanh chóng, bạn càng có thể chơi nốt đó lại càng nhanh. Vì vậy, trung bình, đàn Grand chơi nhanh hơn đàn Upright.
Dây đàn Upright nằm... thẳng đứng! Vì vậy, một khi búa đàn gõ vào dây, nó phải dựa vào một loạt các cơ chế phức tạp để thiết lập lại búa đàn. Các cơ chế này đã trở nên tiên tiến đến mức nhiều cây đàn Upright tầm trung đến cao cấp có tốc độ thiết lập lại nhanh hơn cả những cây đàn Grand cấp thấp. Tất cả chỉ cần một chút kỹ thuật sáng tạo để "qua mặt" được trọng lực.
Trong suốt vòng đời của đàn, sự khác biệt cơ bản về góc định hướng 90 độ này là rất quan trọng đối với hiệu suất và tính nhất quán của hai kiểu nhạc cụ.
Nếu bạn đã học piano hơn 8 năm, đàn Grand sẽ giúp việc chơi các đoạn nhạc nhanh dễ dàng hơn nhiều.
Bộ cơ của một cây Upright tốt thường đủ để đưa người chơi piano lên đến cấp độ đại học. Mặc dù hầu hết đàn Upright cấp thấp và một số cấp trung sẽ không thể thiết lập lại búa đàn đủ nhanh để chơi ở trình độ cao.
Chiều Dài Phím Đàn
Phím đàn Grand piano dài hơn đàn Upright. Kích thước của phần phím có thể nhìn thấy là giống nhau ở tất cả các cây đàn. Nhưng chúng ta đang so sánh phần phím bị che khuất bên dưới nắp. Phím đàn piano hoạt động như một chiếc bập bênh: đẩy xuống ở một đầu, đầu kia sẽ nhô lên.
Phím càng dài, cần ít nỗ lực hơn để di chuyển búa đàn gõ vào dây. Điều này mang lại khả năng kiểm soát sắc thái động (dynamics) lớn hơn.
Nếu bạn chơi các tác phẩm tập trung nhiều vào các sắc thái tinh tế trong âm sắc và sắc thái động, chiều dài phím của đàn Grand sẽ rất có lợi.
Phím đàn Upright ngắn hơn. Mặc dù không phải lúc nào cũng chênh lệch nhiều, nhưng chúng là phím ngắn hơn. Phím ngắn hơn sẽ dẫn đến khả năng kiểm soát sắc thái động ít hơn một chút.
Một số cây đàn Upright đã rất sáng tạo trong việc tìm cách kéo dài chiều dài phím. Khi bạn so sánh một cây Upright được thiết kế tốt với một cây Baby Grand nhỏ, chiều dài phím không khác biệt nhiều.
Phím càng ngắn, trọng lượng càng nhẹ. Ngoài ra, phím ngắn thường phải tạo góc nhiều hơn ở phía sau để tiếp cận bộ cơ. Điều này gây ra nhiều áp lực bên lên các miếng đệm (bushings). Cuối cùng, hãy nghĩ phím đàn như một đòn bẩy. Phím ngắn hơn sẽ tạo ra ít lực đòn bẩy hơn.
Các tác phẩm cổ điển cấp độ cao được chơi khác nhau trên đàn Upright so với đàn Grand. Nếu bạn đã quen luyện tập trên đàn Upright, khả năng kiểm soát sắc thái động dư thừa trên đàn Grand có thể sẽ cần một thời gian để làm quen.
Kích Thước
Chắc chắn không có một nghệ sĩ piano nào lại không mơ ước được về nhà với một cây Grand piano 2,1 mét lấp lánh trong phòng khách và sẵn sàng được chơi. Hãy tin tôi, họ không tồn tại đâu. Nhưng đi kèm với cây Grand piano là một không gian chiếm dụng khá lớn, và yêu cầu về kích thước phòng để khai thác tối đa âm thanh của đàn.
Đàn Grand có chiều dài từ 1,3 mét đến 3 mét và chiều rộng từ 1,2 mét đến 2,1 mét. Đàn Upright – được đo bằng centimet hoặc inch – có chiều cao từ 91 cm đến 152 cm, chiều sâu từ 61 cm đến 91 cm, và thường có chiều rộng 147 cm.
Ngay cả một cây Baby Grand trong một căn phòng nhỏ cũng thường quá to đối với nhiều người chơi. Kích thước phòng cần phải được kết hợp với cây đàn piano phù hợp để có được âm sắc, âm lượng tối ưu và tính thẩm mỹ thị giác.
Đàn Upright chiếm ít không gian hơn đáng kể so với đàn Grand. Ngay cả khi bạn xem xét một cây Baby Grand, không gian chiếm dụng tối thiểu cũng nhảy vọt từ 0,9 mét x 1,5 mét lên 1,5 mét x 1,8 mét.
Đàn Upright không to tiếng bằng đàn Grand. Bảng cộng hưởng nhỏ hơn dẫn đến âm thanh yên tĩnh hơn.
Khi bạn muốn lấp đầy một hội trường bằng âm nhạc, đàn Upright là một lựa chọn tồi. Tuy nhiên, trong một căn phòng nhỏ đến trung bình (dưới 3,6 mét x 3,6 mét), đàn Upright có thể có âm thanh đầy đặn và lớn như đàn Grand.
Nếu bạn có một căn phòng nhỏ hơn 3,6 mét x 3,6 mét, đàn Upright thường là lựa chọn hợp lý nhất. Nếu bạn thường xuyên chuyển nhà, đàn Upright cũng ít tốn kém hơn để di chuyển.
Âm Sắc
"Loa" của đàn piano chính là bảng cộng hưởng. Đàn Grand piano có bảng cộng hưởng lớn hơn đáng kể và dây đàn dài hơn, thường dẫn đến âm thanh to hơn và đầy đặn hơn nhiều. Sự "đầy đặn" này chủ yếu đề cập đến các âm trầm thấp của đàn.
Bảng cộng hưởng càng lớn, nó càng có khả năng di chuyển lượng không khí lớn hơn. Các âm trầm và âm trung đòi hỏi một lượng không khí lớn được di chuyển. Một nốt trầm trên đàn Grand sẽ có âm thanh đầy đặn và sâu hơn nhiều so với nốt tương tự trên đàn Upright.
Tất cả các yếu tố khác đều bằng nhau, đàn piano dài hơn với dây đàn dài hơn sẽ có âm thanh lớn hơn, phong phú hơn và độ bất hòa (inharmonicity) của dây thấp hơn. Độ bất hòa là mức độ mà tần số của các âm bội nghe bị chói (sharp) so với bội số nguyên của tần số cơ bản.
Điều này là do độ cứng đáng kể của dây đàn piano. Đàn piano có dây ngắn hơn và dày hơn (tức là đàn piano nhỏ có thang dây ngắn) có độ bất hòa cao hơn. Độ bất hòa càng lớn, tai càng cảm nhận nó như sự thô ráp của âm sắc.
Bảng cộng hưởng của đàn Upright trung bình nhỏ hơn nhiều so với đàn Grand. Hầu hết đàn Upright sẽ không có âm thanh "đầy" hoặc "lớn" bằng đàn Grand. Kích thước và chất lượng của bảng cộng hưởng đàn Upright sẽ có tác động lớn đến âm sắc.
Đàn Upright càng cao, bảng cộng hưởng càng lớn. Kích thước của bảng cộng hưởng có tác động lớn nhất đến âm vực thấp và trung của các nốt. Phạm vi âm thanh ở 1/3 quãng cao nhất của đàn Upright và Grand gần như giống hệt nhau.
Xem Thêm:
