Dăm kèn (reed, còn gọi là lưỡi gà) là miếng mỏng gắn vào búp kèn, rung lên khi bạn thổi để tạo ra âm thanh cho kèn saxophone và clarinet. Dù nhỏ và rẻ hơn nhiều so với cây kèn, dăm lại ảnh hưởng rất lớn tới tiếng kèn, độ dễ thổi và sự tiến bộ của người tập. Danh mục này gồm các loại dăm kèn đang bán tại Tân Nhạc Cụ, hiện có trọn bộ dăm tổng hợp Yamaha cho saxophone alto, saxophone tenor và clarinet Bb.
Dăm gỗ hay dăm tổng hợp?
Tiêu chí
Dăm gỗ (cane)
Dăm tổng hợp (synthetic)
Âm thanh
Tiếng ấm, tự nhiên, được nhiều người chơi chuyên nghiệp ưa chuộng
Gần với dăm gỗ, đều và ổn định
Độ đồng đều
Mỗi chiếc một khác, phải chọn trong hộp
Các chiếc cùng độ cứng gần như giống nhau
Chuẩn bị
Phải làm ướt, chạy dăm trước khi dùng
Thổi được ngay
Tuổi thọ
Vài tuần
Nhiều tháng
Thời tiết
Dễ cong vênh khi trời nồm hoặc hanh khô
Ít bị ảnh hưởng
Người mới và học sinh thường hợp với dăm tổng hợp vì không phải mất công chọn và chăm dăm. Người chơi lâu năm hay dùng song song: dăm gỗ cho biểu diễn, dăm tổng hợp để tập hằng ngày hoặc khi đi lưu diễn.
Chọn độ cứng dăm kèn
Độ cứng (strength) được ghi bằng số, thường từ 1.5 đến 4: số càng nhỏ dăm càng mềm, dễ ra tiếng; số càng lớn dăm càng cứng, cần hơi khỏe hơn nhưng cho tiếng dày và ổn định ở nốt cao.
2 – 2.5: người mới bắt đầu, trẻ em, người có hơi chưa khỏe.
3: phù hợp đa số người đã tập một thời gian.
3.5 trở lên: người có hơi khỏe, khẩu hình vững, thích tiếng dày.
Độ cứng phù hợp còn phụ thuộc vào búp kèn: búp có độ mở nhỏ (như Yamaha 4C đi kèm nhiều kèn học sinh) thường hợp dăm cứng hơn một chút, búp có độ mở lớn hợp dăm mềm hơn. Nếu chưa chắc, hãy mua hộp đôi gồm hai độ cứng liền nhau để thử.
Dăm tổng hợp Yamaha
Yamaha có ba dòng dăm tổng hợp, mỗi dòng gồm 4 độ cứng (2, 2.5, 3, 3.5) và 2 hộp đôi (2.5 + 3, 3 + 3.5):
Dăm Yamaha được xử lý nhiệt, khắc laser độ cứng trên thân dăm, không cần làm ướt trước khi thổi và được hãng thử nghiệm 320 giờ thổi mà không thay đổi độ cứng. Dăm ASR và TSR cũng dùng được cho kèn Yamaha Venova YVS-120 và YVS-140.
Chọn dăm theo loại kèn
Mỗi loại kèn dùng một cỡ dăm riêng, không dùng lẫn được: dăm saxophone alto nhỏ hơn dăm tenor, dăm clarinet Bb có hình dáng khác dăm saxophone. Khi mua, hãy chọn đúng loại kèn bạn đang chơi, sau đó mới chọn độ cứng. Xem thêm kèn saxophone alto, kèn saxophone tenor và kèn clarinet.
Bảo quản dăm kèn
Sau khi thổi, tháo dăm khỏi búp, lau khô và cất vào hộp đựng dăm để dăm không bị cong.
Dăm gỗ nên xoay vòng 3–4 chiếc để mỗi chiếc được nghỉ, kéo dài tuổi thọ.
Không để dăm nơi nắng nóng, trong xe hơi hay gần máy lạnh thổi trực tiếp.
Thay dăm khi đầu dăm bị mẻ, nứt hoặc tiếng kèn bị rè, khó thổi dù đã chỉnh vị trí dăm.
Câu hỏi thường gặp về dăm kèn
Người mới học saxophone nên dùng dăm số mấy?
Người mới thường bắt đầu với dăm số 2 hoặc 2.5. Khi hơi khỏe hơn và khẩu hình ổn định, có thể chuyển lên số 3.
Dăm tổng hợp có tốt hơn dăm gỗ không?
Dăm tổng hợp đều, bền, không cần làm ướt và ít bị ảnh hưởng bởi thời tiết; dăm gỗ có tiếng ấm, tự nhiên được nhiều người chơi chuyên nghiệp ưa thích. Lựa chọn tùy nhu cầu, nhiều người dùng cả hai.
Dăm saxophone alto dùng cho tenor được không?
Không. Mỗi loại kèn dùng cỡ dăm riêng; dăm alto nhỏ hơn dăm tenor nên không vừa búp tenor.
Bao lâu nên thay dăm kèn?
Dăm gỗ thường dùng được vài tuần tùy tần suất tập; dăm tổng hợp Yamaha dùng được nhiều tháng. Nên thay khi đầu dăm bị mẻ, nứt hoặc tiếng bị rè.
Dăm tổng hợp Yamaha có dùng cho kèn Venova không?
Có. Dăm alto ASR dùng được cho Venova YVS-120 và dăm tenor TSR dùng được cho Venova YVS-140.