Bất kể trình độ của bạn ở mức nào, saxophone vẫn là một nhạc cụ khá “khó chiều” khi nói đến việc chơi đúng cao độ. Có rất nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của từng nốt nhạc, từ cách đặt môi (embouchure), tuổi đời của nhạc cụ cho đến khoảng cách giữa pad phím và các lỗ thoát âm. Tuy nhiên, bước đầu tiên để chơi với cao độ chuẩn chính là đảm bảo bản thân cây saxophone đã được lên dây đúng. Có một vài yếu tố ảnh hưởng đến việc lên dây, và bạn càng thực hiện quy trình này nhiều lần thì việc chỉnh đúng cao độ sẽ càng trở nên dễ dàng hơn.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn trước hết cách lên dây saxophone, sau đó chia sẻ thêm một số mẹo giúp bạn duy trì cao độ ổn định khi chơi. Hãy cùng bắt đầu.
Hướng Dẫn Chỉnh Âm Saxophone
Các bước dưới đây áp dụng cho tất cả các loại saxophone khác nhau, tuy nhiên chúng tôi khuyến nghị người mới bắt đầu nên làm quen trước với saxophone alto.
Bước 1: Làm Ấm Saxophone
Bước đầu tiên trước khi thậm chí nghĩ đến việc lên dây saxophone là làm ấm nhạc cụ.
Khi saxophone được đặt trong hộp, nó sẽ ở trạng thái lạnh và các vật liệu cấu thành nhạc cụ không rung động hay được tác động.
Tuy nhiên, khi bạn chơi, hơi thở ấm và các rung động sẽ làm phần kim loại nóng lên, từ đó khiến thân saxophone giãn nở.
Điều này đúng với tất cả các nhạc cụ, không chỉ riêng saxophone. Quy luật chung là khi nhạc cụ giãn nở và trở nên “lớn hơn”, cao độ của nó sẽ thấp xuống.
Đó là lý do vì sao bạn cần làm ấm nhạc cụ trước. Nếu bạn lên dây khi saxophone còn lạnh rồi bắt đầu chơi, nhạc cụ sẽ ấm dần lên, giãn nở và ngay lập tức bị lệch tông.
Việc chơi các nốt dài hoặc các gam trải đều ở quãng cao, trung và trầm sẽ giúp mọi phần của saxophone đạt đến nhiệt độ chơi ổn định.
Bước 2: Chuẩn Bị Thiết Bị
Tiếp theo, chúng tôi khuyến nghị bạn nên mua một máy chỉnh âm điện tử, vì đây là cách chính xác nhất để đảm bảo bạn đang chơi đúng cao độ.
Tuy nhiên, nếu bạn chưa có máy lên dây chuyên dụng, hiện nay cũng có rất nhiều ứng dụng lên dây dành cho điện thoại và máy tính bảng.
Nếu bạn chưa từng sử dụng tuner trước đây, thiết bị này sẽ nhận diện cao độ của nốt nhạc bạn đang chơi và hiển thị mức độ cao hay thấp so với cao độ chuẩn (concert pitch).
Thông thường, tuner sẽ hiển thị một kim chỉ trên thang đo để cho bạn biết bạn đang bị cao (sharp) hay thấp (flat).
Một số tuner còn có vùng màu xanh ở giữa, nơi kim chỉ gần đúng cao độ, và các vùng màu đỏ ở hai đầu biểu thị khi cao độ của bạn quá cao hoặc quá thấp.
Bước 3: Chơi Vào Máy Lên Dây
Các thành viên trong họ saxophone có xu hướng cao độ khác nhau. Saxophone alto và baritone thường ổn định hơn trên toàn bộ nhạc cụ, trong khi saxophone tenor và soprano có thể thay đổi khá nhiều ở các quãng khác nhau.
Đối với saxophone alto hoặc baritone, nốt La hòa nhạc (concert A, tương ứng nốt Fa thăng – F# trên saxophone) và Si giáng hòa nhạc (concert B♭, tương ứng nốt Sol – G) là những nốt rất phù hợp để lên dây.
Đối với saxophone tenor và soprano, bạn nên chơi Si giáng hòa nhạc (concert B♭, tương ứng nốt Đô – C) và Fa hòa nhạc (concert F, tương ứng nốt Sol – G).
Khi đã bật máy lên dây, hãy hít một hơi sâu, đều và khỏe, sau đó chơi nốt đầu tiên ở quãng trung của nhạc cụ.
Quan sát xem tuner hiển thị cao độ như thế nào, sau đó thử chơi một nốt lên dây khác trong cùng quãng. Tiếp theo, sử dụng phím octave để kiểm tra xem các nốt ở quãng cao được hiển thị ra sao.
Bước 4: Điều Chỉnh Miệng Thổi
Bước cuối cùng để lên dây nhạc cụ là điều chỉnh mouthpiece cho đến khi tuner cho thấy bạn đã vào đúng cao độ.
Nếu cao độ của bạn thấp hơn chuẩn (flat), bạn cần đẩy mouthpiece vào sâu hơn trên phần cork.
Nếu cao độ của bạn cao hơn chuẩn (sharp), bạn cần kéo mouthpiece ra ngoài một chút.
Hãy điều chỉnh mouthpiece từng chút một để tránh việc chỉnh quá tay. Thực hiện bằng cách xoay nhẹ và kéo ra hoặc đẩy vào một cách từ tốn.
Khi mới bắt đầu chơi, bạn có thể sẽ chưa thể làm cho các nốt lên dây và các nốt ở quãng trên của chúng hoàn toàn chuẩn cùng một lúc.
Hãy tập trung trước tiên vào việc chỉnh đúng cao độ cho các nốt ở quãng trung của nhạc cụ. Sau đó, bạn có thể sử dụng những phương pháp khác để điều chỉnh cao độ ở các quãng còn lại của saxophone.
Cách Mouthpiece Ảnh Hưởng Đến Việc Lên Dây
Khi bạn đẩy mouthpiece vào sâu hơn hoặc kéo ra khỏi phần cork, thực chất bạn đang làm cho chiều dài tổng thể của saxophone dài hơn hoặc ngắn hơn.
Điều này có nghĩa là luồng không khí bạn thổi vào nhạc cụ sẽ phải di chuyển quãng đường dài hơn hoặc ngắn hơn, và đây chính là yếu tố chính ảnh hưởng đến cao độ của âm thanh được tạo ra.
Tuy nhiên, mouthpiece không chỉ ảnh hưởng đến cao độ thông qua vị trí lắp đặt. Cấu trúc của mouthpiece cũng tác động rất lớn đến khả năng chơi đúng cao độ, bao gồm vật liệu chế tạo, độ mở tip (tip facing), baffle cũng như nhiều yếu tố khác, tất cả đều ảnh hưởng đến việc saxophone có chơi đúng tông hay không.
Thông thường, một mouthpiece saxophone có không gian bên trong lớn hơn được xem là mouthpiece “mở” hơn và sẽ cần nhiều hơi hơn để giữ cho cao độ của nốt nhạc không bị thấp (flat).
Tip Facing là khoảng cách giữa đầu mouthpiece và đầu của reed.
Một tip facing dài cho phép nhiều không khí đi qua nhạc cụ hơn, nhưng đòi hỏi cơ miệng khỏe hơn để duy trì cao độ ổn định. Ngược lại, tip facing ngắn cần ít lực cơ hơn nhưng khả năng vang và độ projec âm thanh sẽ kém hơn.
Baffle là bề mặt bên trong mouthpiece, đối diện với reed, có độ nghiêng hướng về phía người chơi.
Baffle dày sẽ làm buồng cộng hưởng của mouthpiece nhỏ hơn, tạo ra âm thanh sáng, sắc và xuyên.
Baffle mỏng giúp buồng cộng hưởng mở hơn, mang lại âm thanh ấm áp và tròn trịa hơn.
Ngoài ra, còn có các loại mouthpiece được thiết kế cho những phong cách chơi khác nhau. Mouthpiece dành cho jazz thường có hình dáng rất khác so với mouthpiece cổ điển và thường được làm từ kim loại thay vì cao su cứng.
Embouchure Và Luồng Hơi
Cách môi của bạn bao quanh mouthpiece được gọi là embouchure, và đây là yếu tố có ảnh hưởng rất lớn đến việc lên dây.
Saxophone đòi hỏi một embouchure chắc ở hai bên khóe miệng, nhưng vẫn phải thư giãn, kết hợp với một luồng hơi mạnh và ổn định.
Nếu embouchure quá chặt hoặc quá cứng, âm thanh sẽ bị bóp nghẹt và luồng hơi trở nên mỏng, khiến cao độ bị thấp (flat).
Ngược lại, nếu embouchure quá mở hoặc quá lỏng, reed sẽ không được giữ ổn định để duy trì cao độ, đồng thời quá nhiều không khí bị đẩy qua (thường gọi là “overblowing”), dẫn đến âm thanh to nhưng cao độ lại bị cao (sharp).
Khi nhạc cụ đã được lên dây đúng, embouchure chính là công cụ tốt nhất để bạn điều chỉnh cao độ từng nốt. Bạn có thể siết cơ môi nhẹ hơn để nâng cao độ, hoặc mở và hạ hàm dưới trong khi vẫn giữ embouchure chắc chắn để hạ cao độ mà không làm âm thanh mất ổn định.
Luyện Tập Lên Dây
Cũng giống như việc luyện kỹ thuật, luyện tập lên dây là điều rất quan trọng, và việc phát triển khả năng nghe để nhận biết mình đang đúng hay lệch tông cần có thời gian.
Chơi cùng với cao độ tham chiếu là cách tốt nhất để luyện khả năng điều chỉnh embouchure nhằm nâng hoặc hạ cao độ.
Bạn có thể sử dụng một số video trên YouTube để luyện tập lên dây saxophone bằng tai.
Chỉ cần chơi theo các video đó, lắng nghe xem mình đang cao (sharp) hay thấp (flat), sau đó điều chỉnh phù hợp, tập trung vào việc sử dụng embouchure để chỉnh cao độ cho từng nốt ở mọi quãng.
Tổng Kết Quy Trình Lên Dây Saxophone
Chúng tôi hy vọng hướng dẫn lên dây saxophone này đã giúp bạn hình dung rõ hơn về mục tiêu cần đạt được.
Việc rèn luyện và phát triển cảm giác về cao độ (intonation) trên nhạc cụ là một phần quan trọng trong hành trình trở thành một nhạc công giỏi hơn.
Mặc dù ban đầu có thể cảm thấy khó khăn, nhưng bằng cách rèn luyện tai nghe và cơ miệng, việc lên dây saxophone sẽ trở nên dễ dàng hơn sau mỗi lần bạn chơi.
Xem thêm:
