Một cây guitar classic Nhật đời 1970 có thể là món hời: gỗ nguyên tấm đã ổn định qua mấy chục năm, tay nghề của những xưởng từng học trực tiếp các nghệ nhân Tây Ban Nha, giá thấp hơn nhiều so với đàn mới cùng cấp. Nhưng đàn cũ cũng có hai cái bẫy quen thuộc: nhầm đời đàn, và bỏ sót hư hỏng mà chỉ lộ ra sau vài tuần chơi. Bài này đi qua cách đọc nhãn của từng hãng hay gặp, cách đoán đời khi nhãn không ghi năm, và tám điểm cần kiểm tra trước khi xuống tiền. Ví dụ trong bài là những cây đang có tại Tân Nhạc Cụ, ảnh nhãn chụp thật trong từng trang.
Nhãn đàn cho biết những gì
Nhãn dán bên trong thùng đàn, nhìn qua lỗ thoát âm, là "giấy khai sinh" của cây đàn. Tùy hãng, nhãn có thể ghi tên xưởng và địa chỉ, tên model, số hiệu hoặc số serial, năm làm và chữ ký người thợ. Không phải nhãn nào cũng ghi đủ, và có những con số trên nhãn không phải năm làm đàn. Vì vậy trước khi tin một con số, cần biết hãng đó ghi nhãn theo kiểu nào.
Mẹo nhỏ khi xem trực tiếp: dùng đèn pin và một chiếc gương nhỏ đưa qua lỗ thoát âm để đọc nhãn, đồng thời nhìn luôn các thanh giằng và lớp keo bên trong. Khi mua online, hãy yêu cầu ảnh nhãn rõ nét, chụp thẳng.
Yamaha: Nippon Gakki, Hand Made và Grand Concert
Yamaha mang tên công ty Nippon Gakki cho tới năm 1987, khi đổi thành Yamaha Corporation. Vì vậy dòng chữ "Nippon Gakki Co., Ltd." trên nhãn là dấu hiệu chắc chắn của một cây Yamaha làm trước năm 1987. Trong các cây Yamaha cũ, bạn sẽ gặp ba kiểu nhãn chính:
- Nhãn dòng C: ví dụ Yamaha C180 có nhãn in logo YAMAHA, "Nippon Gakki Co., Ltd.", tên model C-180, đoạn chữ nghiêng về truyền thống làm nhạc cụ từ năm 1887 và Made in Japan. Nhãn không ghi năm, nên đời đàn chỉ xác định ở mức "thời kỳ Nippon Gakki".
- Nhãn "Hand Made" của dòng Grand Concert đời 1970: ví dụ Yamaha GC10M 1977 có nhãn giấy hoa văn in "Hand Made" và "Nippon Gakki Co., Ltd., Japan", tên model viết tay, năm 1977 ghi bên phải và một dòng chữ ký thư pháp của người thợ. Đây là kiểu nhãn cho biết năm làm rõ ràng nhất.
- Nhãn xanh "Grand Concert": thế hệ GC21, GC31, GC41 dùng nhãn viền xanh có chữ ký K. Tsuchiya; ví dụ Yamaha GC31C ghi model, số QLH080A và Made in Japan.
Dòng Grand Concert ra đời sau khi Yamaha mời nghệ nhân Tây Ban Nha Eduardo Ferrer sang Nhật năm 1967; mẫu GC-10 năm 1967 là cây đầu tiên. Một lưu ý quan trọng: không phải cây Yamaha cũ nào cũng là đàn Nhật. Yamaha NTX1200R chẳng hạn có nhãn đen ghi làm tại nhà máy Hangzhou Yamaha ở Trung Quốc.
Matsuoka: nhãn tiếng Tây Ban Nha của xưởng Nagoya
Xưởng Matsuoka do Ryoji Matsuoka lập ở Nagoya năm 1959 và hoạt động tới năm 2014. Nhãn Matsuoka thường viết bằng tiếng Tây Ban Nha, cách các xưởng Nhật thời đó thể hiện truyền thống đàn classic. Hai ví dụ:
- Matsuoka No30 1971: nhãn viền hoa văn in "Ryoji Matsuoka Luthier, Construcción artística de guitarras", năm 1971 và số model 30 viết tay, số hiệu in ở góc trên, chữ "Nagoya Japón", chữ ký R. Matsuoka và một con dấu mộc màu tím.
- Matsuoka M30 1979: mẫu nhãn viền hoa văn vỏ sò, dòng "Model No. M30", ô Serial No. để trống. Nhãn không ghi năm; đời 1979 được xếp dựa trên mẫu nhãn, trùng với các cây NoF50 1978 và No.40 1977.
Takamine: "Since 1962" không phải năm làm đàn
Đây là lỗi nhầm phổ biến nhất. Takamine khởi nguồn từ một xưởng ở Sakashita, đổi tên thành Takamine Gakki năm 1962. Dòng "Since 1962, Made in Sakashita, Japan" trên nhãn nhắc tới năm đó, không phải năm làm cây đàn. Vì vậy một cây như Takamine No15 mang nhãn "Since 1962" không có nghĩa là đàn làm năm 1962.
Các cây Takamine classic đời cũ còn có những kiểu nhãn khác: Takamine No10 dùng nhãn kem "Guitarras Takamine, Handcrafted by Takamine Japan" với số model viết tay; Takamine E30 có nhãn hai chữ Hán 高峰 (Takamine) lồng hình núi và dòng viết tay "Constructed with greatest care and conscience for the player of this guitar". Không kiểu nào trong số này ghi năm làm.
Kohno và Sakurai Kohno: tên trên nhãn cho biết thế hệ
Masaru Kohno (1926–1998) là một trong những nghệ nhân đàn classic nổi tiếng nhất Nhật Bản, từng học nghề ở Madrid và giành Huy chương Vàng cuộc thi làm đàn quốc tế tại Liège năm 1967. Nhãn đàn của xưởng ghi rõ model và năm:
- Kohno No6 1969 và Kohno Concert 1986: nhãn kem "MASARU KOHNO, LUTHIER", địa chỉ Nishiikebukuro, Toshima-ku, Tokio Japón, model và năm ở góc phải.
- Sakurai Kohno Professional J 2003: nhãn "SAKURAI KOHNO, LUTHIER", "Kohno Guitar Manufacturing, Tokyo Japan", model PROFESSIONAL-J, năm 2003 và chữ ký M. Sakurai. Masaki Sakurai là cháu của Masaru Kohno, tiếp quản xưởng sau năm 1998.
Như vậy, chỉ cần nhìn tên in trên nhãn là biết cây đàn thuộc thời Masaru Kohno hay thời Sakurai Kohno.
Ramírez: "1967" trên nhãn không có nghĩa đàn làm năm 1967
Với đàn Tây Ban Nha, cách ghi cũng có bẫy. Cây José Ramírez 1A 1967 Reissue 2007 có nhãn vàng in "José Ramírez, Calle de la Paz Nº 8, 1882 Madrid 2007", số Y6-139, hạng "Clase 1a" và dòng viết tay C650-A "1967" Reissue. Con số "1967" ở đây là tên phiên bản tái hiện thế hệ 1a cuối thập niên 1960; năm làm là 2007, khớp với giấy chứng nhận có chữ ký bà Amalia Ramírez.
Khi nhãn không ghi năm: đoán đời thế nào cho đúng
Nhiều cây đàn Nhật đời cũ chỉ ghi model, không ghi năm. Khi đó, đời đàn chỉ có thể ước đoán, và người bán nên nói rõ đó là ước đoán. Những manh mối thường dùng:
- Tên công ty trên nhãn: Nippon Gakki cho biết Yamaha làm trước năm 1987; Masaru Kohno hay Sakurai Kohno cho biết thế hệ của xưởng Kohno.
- Mẫu nhãn: cùng một xưởng thường dùng một mẫu nhãn trong một giai đoạn; đối chiếu với những cây cùng mẫu nhãn có ghi năm giúp thu hẹp khoảng thời gian.
- Số trong tên model: với nhiều hãng Nhật đời cũ, số trong tên model gắn với giá bán lúc ra mắt; vì lạm phát thập niên 1970, hai cây cùng số nhưng khác năm có thể khác hạng, nên luôn xem năm cùng với model.
- Thông tin người bán: hỏi rõ năm trong tên sản phẩm lấy từ nhãn hay do cửa hàng xếp. Ở Tân Nhạc Cụ, trang từng cây ghi rõ năm đọc trên nhãn và năm được xếp theo ước đoán.
Tám điểm kiểm tra một cây classic cũ
Đọc nhãn xong, phần quan trọng hơn là tình trạng cây đàn. Đàn classic dây nylon có lực kéo nhỏ hơn đàn dây sắt, nhưng có những điểm yếu riêng:
- Cần đàn: nhiều cây classic đời cũ không có ty chỉnh cần, nên cần phải thẳng ngay từ đầu. Ngắm dọc cần từ đầu đàn xuống thân; cần võng nhẹ là bình thường, cần vặn xoắn hoặc cong nhiều là lỗi khó sửa.
- Độ cao dây ở phím 12: khoảng 4 mm ở dây Mi trầm và 3 mm ở dây Mi cao là mức phổ biến trên đàn classic. Cao hơn nhiều thì đàn khó bấm; hãy xem yên ngựa còn dư để hạ hay đã quá thấp.
- Mặt đàn: soi dưới ánh sáng nghiêng để thấy vết nứt dọc thớ gỗ, đặc biệt quanh lỗ thoát âm, dưới ngựa và cạnh phím cuối. Mặt cedar mềm, dễ có vết lõm ở chỗ gảy dây; vết lõm ảnh hưởng thẩm mỹ, vết nứt chưa xử lý mới là vấn đề.
- Vùng mặt đàn sau ngựa: nhìn ngang từ đuôi đàn lên; phồng nhẹ là bình thường với đàn lâu năm, phồng mạnh hoặc lõm trước ngựa là dấu hiệu cần thợ xem.
- Ngựa đàn: đưa một tờ giấy mỏng vào mép ngựa; nếu lọt được là ngựa đang bong.
- Phím đàn: xem rãnh mòn dưới dây ở phím 1–7, và vuốt tay dọc mép cần xem đầu phím có cộm. Ở nơi khô, mặt phím co lại khiến đầu phím nhô ra.
- Khóa đàn: vặn thử từng khóa; khóa cứng, rơ hoặc bánh răng mòn đều thay được, nhưng nên tính vào chi phí.
- Bên trong thùng đàn: soi đèn pin xem các thanh giằng có bung, có vết keo mới hay miếng gỗ vá, dấu hiệu đàn từng được mở ra sửa.
Không phải vết nào cũng đáng lo: vết xước, mòn sơn ở chỗ tì tay là dấu vết sử dụng bình thường. Điều quan trọng là hỏi rõ những vết nứt, vết bong đã được xử lý hay chưa, và xử lý thế nào.
Thử tiếng đúng cách
- Thay dây mới nếu được: dây cũ làm tiếng đàn đục và mất độ ngân, khiến bạn đánh giá sai cây đàn.
- Chơi một gam chậm từ phím 1 tới phím 12 trên từng dây để nghe nốt chết tiếng hay rè.
- So tiếng bồi ở phím 12 với nốt bấm cùng vị trí: lệch nhiều cho thấy vấn đề ở yên ngựa hoặc độ cao dây.
- Chơi một bài quen thuộc ở cả cường độ nhỏ và lớn; đàn tốt vẫn rõ khi gảy nhẹ và không vỡ tiếng khi gảy mạnh.
- Mang theo cây đàn đang dùng để so: khác biệt về độ vang và độ tách nốt sẽ rõ hơn nhiều so với nghe riêng lẻ.
Cuối cùng, nhớ rằng đàn gỗ cần thời gian làm quen độ ẩm: đàn mua về nên để vài ngày trong phòng có độ ẩm ổn định trước khi chỉnh lại. Muốn hiểu thêm về khác biệt giữa mặt cedar và spruce khi chọn đàn cũ, đọc mặt đàn cedar hay spruce; còn nếu đang phân vân giữa đàn cũ và đàn mới, xem có nên mua đàn guitar Nhật cũ.
Gợi ý theo ngân sách
| Ngân sách | Gợi ý | Vì sao |
|---|---|---|
| Dưới 11 triệu | Yamaha C180, C400, Matsuoka M30 1979 | Đàn Nhật đời cũ để học lâu dài |
| Khoảng 12–20 triệu | Yamaha GC5M 1974, GC7S 1974, Matsuoka NoF50 1978 | Đàn làm tay đời 1970, nhãn ghi năm hoặc mẫu nhãn rõ |
| Khoảng 20–45 triệu | Yamaha GC10M 1977, GC21, Mitsuru Tamura No1000 1979, Kohno No6 1969 | Độc tấu nghiêm túc |
| Trên 50 triệu | Kohno Concert 1986, Sakurai Kohno Professional J, Ramírez 1A Reissue 2007 | Đàn hòa nhạc, đàn nghệ nhân |
Xem toàn bộ các cây đang có tại đàn guitar classic qua sử dụng, theo thương hiệu tại Yamaha Nhật cũ, Matsuoka, Takamine Nhật cũ, Kohno, hoặc danh mục chung đàn guitar Nhật cũ. Mỗi trang ứng với đúng một cây đàn, ảnh chụp thật cả nhãn bên trong.
Câu hỏi thường gặp
Nhãn Nippon Gakki có nghĩa là gì?
Nippon Gakki là tên công ty Yamaha trước năm 1987. Nhãn ghi "Nippon Gakki Co., Ltd." cho biết đàn Yamaha làm tại Nhật trước thời điểm đó.
"Since 1962" trên nhãn Takamine có phải năm làm đàn?
Không. Đó là năm xưởng ở Sakashita đổi tên thành Takamine Gakki.
Nhãn không ghi năm thì biết đời đàn bằng cách nào?
Chỉ ước đoán được qua tên công ty, mẫu nhãn và đối chiếu với các cây cùng mẫu nhãn có ghi năm. Hãy hỏi người bán năm trong tên sản phẩm lấy từ nhãn hay do cửa hàng xếp.
Đàn classic cũ không có ty chỉnh cần thì cần lưu ý gì?
Cần phải thẳng ngay từ đầu vì không chỉnh được bằng ty. Ngắm dọc cần và đo độ cao dây ở phím 12 trước khi mua.
Ramírez "1967 Reissue" có phải đàn năm 1967?
Không. Đó là phiên bản tái hiện thế hệ 1a cuối thập niên 1960; năm làm ghi trên nhãn và giấy chứng nhận, ví dụ 2007 hoặc 2009.
Thử đàn trực tiếp tại showroom Tân Nhạc Cụ: 250 Cách Mạng Tháng Tám, Quận 3, TPHCM (08.1900.6181) và Số 2 Vĩnh Phúc, Ba Đình, Hà Nội (0915.550.103). Đàn được giao toàn quốc.

