Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791) sáng tác từ năm 5 tuổi, để lại hơn 600 tác phẩm và qua đời khi mới 35 tuổi, lúc bản Requiem còn dang dở. Dưới đây là 20 sự thật về cuộc đời ông, chia theo từng giai đoạn, kèm danh sách những bản nên nghe trước nếu bạn mới bắt đầu tìm hiểu nhạc Mozart.
Tuổi thơ của một thần đồng
- Tên thật rất dài. Mozart sinh ngày 27/1/1756 tại Salzburg (nay thuộc Áo), tên rửa tội là Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart. "Amadeus" là cách gọi theo tiếng Latin của Theophilus, nghĩa là "được Chúa yêu"; ông thường ký là Wolfgang Amadè.
- Cha là thầy dạy nhạc nổi tiếng. Leopold Mozart là nhạc công cung đình Salzburg. Cuốn sách dạy violin của ông xuất bản đúng năm Mozart ra đời và được dùng rộng rãi khắp châu Âu.
- Chỉ 2 trong 7 người con sống sót. Gia đình Mozart có 7 người con nhưng chỉ Wolfgang và chị gái Maria Anna, biệt danh Nannerl, sống qua tuổi nhỏ. Nannerl cũng là một nghệ sĩ keyboard rất giỏi.
- Sáng tác từ năm 5 tuổi. Những bản nhạc nhỏ đầu tiên cho keyboard do cha ông ghi lại, nay mang số K. 1 đến K. 5.
- Lưu diễn châu Âu từ năm 6 tuổi. Từ năm 1762, cả nhà đưa hai chị em đi biểu diễn ở Munich, Vienna, Paris, London và nhiều thành phố khác, chuyến dài nhất kéo dài hơn 3 năm.
- Giao hưởng đầu tiên năm 8 tuổi. Bản Giao hưởng số 1 (K. 16) được viết ở London năm 1764, khi Mozart học hỏi nhiều từ Johann Christian Bach, con trai út của J.S. Bach.
- Chép lại bản nhạc "cấm" chỉ bằng tai. Năm 1770, ở Nhà nguyện Sistine, Mozart nghe bản Miserere của Allegri, vốn chỉ được hát trong nhà nguyện, rồi về chép lại toàn bộ từ trí nhớ.
- Được phong hiệp sĩ năm 14 tuổi. Cũng năm 1770, Giáo hoàng Clement XIV trao cho ông huân chương Hiệp sĩ Cựa Vàng (Order of the Golden Spur).
Sự nghiệp và tác phẩm
- Bị "đá" khỏi Salzburg. Mozart làm việc cho Tổng giám mục Colloredo ở Salzburg nhưng luôn thấy gò bó. Năm 1781 ông bị cho thôi việc, theo chính thư ông kể là bị đá vào mông theo đúng nghĩa đen, rồi ở lại Vienna làm nhạc sĩ tự do.
- Hơn 600 tác phẩm, đánh số theo danh mục Köchel. Năm 1862, Ludwig von Köchel lập danh mục các tác phẩm của Mozart theo thứ tự thời gian, vì vậy tên tác phẩm của ông luôn có chữ K. kèm số, từ K. 1 đến Requiem K. 626.
- Viết ở mọi thể loại. Khoảng 41 bản giao hưởng, 27 bản concerto cho piano, hơn 20 vở opera cùng rất nhiều sonata, nhạc thính phòng và nhạc tôn giáo.
- Ba bản giao hưởng cuối viết trong khoảng 6 tuần. Mùa hè năm 1788, Mozart hoàn thành liền ba bản Giao hưởng số 39, 40 và 41 "Jupiter".
- Những vở opera vẫn diễn đến hôm nay. Đám cưới Figaro (1786), Don Giovanni (1787, công diễn ở Prague) và Cây sáo thần (1791) nằm trong nhóm opera được dàn dựng nhiều nhất thế giới.
- Được Haydn khen hết lời. Năm 1785, Joseph Haydn nói với Leopold rằng con trai ông là nhà soạn nhạc vĩ đại nhất mà Haydn từng biết.
Đời tư và những giai thoại
- Cưới Constanze Weber năm 1782, dù cha ông không mấy ủng hộ. Hai người có 6 con nhưng chỉ 2 con trai sống đến tuổi trưởng thành.
- Tiêu tiền nhanh hơn kiếm tiền. Mozart có những năm thu nhập rất tốt nhưng chi tiêu nhiều, cuối thập niên 1780 phải viết thư vay tiền bạn bè nhiều lần.
- Nuôi một con chim sáo biết hót nhạc của mình. Năm 1784 ông mua một con chim sáo hót được giai điệu gần giống chương cuối Piano Concerto số 17 (K. 453), và chôn cất nó tử tế khi chim chết.
- Rất hài hước. Thư từ của Mozart với gia đình đầy chuyện đùa tinh nghịch, và ông thích chơi bi-a, khiêu vũ.
Cái chết và bản Requiem dang dở
- Requiem chưa kịp hoàn thành. Bản Requiem (K. 626) do một vị bá tước đặt hàng ẩn danh. Mozart mất ngày 5/12/1791 khi mới viết xong một phần; học trò Franz Xaver Süssmayr hoàn thiện phần còn lại.
- Salieri không đầu độc Mozart. Nguyên nhân cái chết đến nay vẫn chưa rõ. Tin đồn Antonio Salieri đầu độc ông không có bằng chứng, phần lớn được lan rộng nhờ vở kịch và bộ phim Amadeus (1984). Ngoài đời, hai người là đồng nghiệp, Salieri còn từng dạy con trai của Mozart.
Mới nghe Mozart nên bắt đầu từ bản nào?
| Tác phẩm | Số K. | Vì sao nên nghe |
|---|---|---|
| Eine kleine Nachtmusik | K. 525 | Nhạc cho dàn dây, mở đầu quen tai nhất của Mozart |
| Giao hưởng số 40 | K. 550 | Giai điệu mở đầu được dùng trong rất nhiều quảng cáo, nhạc chuông |
| Rondo alla Turca (Sonata piano số 11) | K. 331 | Bài piano vui, nhịp hành khúc kiểu Thổ Nhĩ Kỳ |
| 12 biến tấu "Ah vous dirai-je, Maman" | K. 265 | Biến tấu trên giai điệu quen thuộc mà trẻ em hát thành "Twinkle Twinkle Little Star" |
| Piano Concerto số 21, chương 2 | K. 467 | Chương chậm rất trữ tình, hay xuất hiện trong phim |
| Clarinet Concerto | K. 622 | Một trong những tác phẩm hay nhất viết cho clarinet |
| Aria Nữ hoàng bóng đêm (Cây sáo thần) | K. 620 | Aria nổi tiếng với những nốt cao chót vót của giọng soprano |
| Requiem, phần Lacrimosa | K. 626 | Đoạn nhạc buồn và xúc động, nằm trong tác phẩm cuối đời |
Học nhạc với Mozart
Nhạc Mozart xuất hiện trong giáo trình của hầu hết các nhạc cụ cổ điển:
- Piano: Sonata số 16 (K. 545), thường được gọi là "sonata dễ", và Rondo alla Turca là hai bài người học piano gặp sớm. Xem các mẫu đàn piano để tập.
- Violin: Eine kleine Nachtmusik và Violin Concerto số 3 (K. 216) là bài quen thuộc ở trình độ trung cấp. Tham khảo đàn violin.
- Clarinet: Clarinet Concerto K. 622 là mục tiêu của rất nhiều người học kèn clarinet.
Muốn biết Mozart đứng ở đâu giữa các nhà soạn nhạc khác, đọc thêm 15 nhà soạn nhạc cổ điển vĩ đại nhất mọi thời đại.
Câu hỏi thường gặp
Mozart mất năm bao nhiêu tuổi?
Mozart sinh ngày 27/1/1756 và mất ngày 5/12/1791 tại Vienna, khi mới 35 tuổi.
Mozart sáng tác bao nhiêu tác phẩm?
Mozart để lại hơn 600 tác phẩm, được đánh số theo danh mục Köchel từ K. 1 đến Requiem K. 626.
Salieri có đầu độc Mozart không?
Không có bằng chứng nào cho thấy Antonio Salieri đầu độc Mozart. Tin đồn này phổ biến chủ yếu nhờ vở kịch và bộ phim Amadeus.
Tác phẩm nổi tiếng nhất của Mozart là gì?
Những tác phẩm nổi tiếng nhất gồm Eine kleine Nachtmusik, Giao hưởng số 40, Rondo alla Turca, các opera Đám cưới Figaro, Don Giovanni, Cây sáo thần và bản Requiem.
