Saxophone là một nhạc cụ độc đáo, kết hợp đặc điểm của cả bộ kèn đồng và bộ hơi gỗ, đã trở thành một trụ cột quan trọng trong thế giới âm nhạc kể từ khi được Adolphe Sax phát minh vào năm 1846.
Với khả năng mô phỏng giọng hát con người cùng dải biểu cảm vô cùng phong phú, saxophone đã tìm được chỗ đứng trong nhiều thể loại âm nhạc khác nhau. Tuy nhiên, “phép màu” thực sự của saxophone không chỉ nằm ở bản thân nhạc cụ, mà còn ở đôi tay của những nghệ sĩ đã làm chủ hoàn toàn nghệ thuật chơi nó.
Vì vậy, trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của 34 nghệ sĩ saxophone vĩ đại và nổi tiếng nhất mọi thời đại, từ những người tiên phong cho đến các nghệ sĩ đương đại. Hãy cùng khám phá ngay sau đây.
1. Adolphe Sax
Adolphe Sax là nghệ sĩ saxophone đầu tiên trong lịch sử – chính là người đã phát minh ra nhạc cụ này. Ông là một nhà chế tác nhạc cụ người Bỉ sống vào thế kỷ XIX.
Sinh ra trong gia đình có cả cha và mẹ đều là thợ làm nhạc cụ, Sax bắt đầu chế tạo nhạc cụ từ khi còn rất nhỏ. Đến năm 15 tuổi, ông đã tự tay làm ra cây sáo flute và clarinet của riêng mình, đồng thời biểu diễn chúng tại Nhạc viện Hoàng gia Brussels.
Sax luôn ấp ủ giấc mơ tạo ra một nhạc cụ kết hợp được những ưu điểm tốt nhất của bộ hơi gỗ với sức mạnh và âm sắc của nhạc cụ kèn đồng.
Sau bốn năm lao động miệt mài và chế tác tỉ mỉ, giấc mơ đó đã trở thành hiện thực khi saxophone được cấp bằng sáng chế vào năm 1846. Chính vì vậy, saxophone được làm bằng kim loại đồng thau nhưng lại được chơi như một nhạc cụ hơi gỗ với dăm (reed).
2. John Coltrane
Tiếp theo là nhà soạn nhạc và nghệ sĩ saxophone jazz huyền thoại John Coltrane. Ông chịu ảnh hưởng sâu sắc từ nhạc blues của thị trấn nhỏ nơi mình lớn lên và âm nhạc phúc âm trong nhà thờ mà ông thường xuyên lui tới.
Coltrane hoàn toàn tự học và đặc biệt yêu thích phong cách bebop. Ông dần khẳng định vị thế của mình, chuyển từ saxophone alto sang tenor, và cuối cùng hợp tác cùng Miles Davis. Tuy nhiên, đến năm 1959, ông quyết định tách ra để theo đuổi con đường riêng với các ban nhạc do chính mình dẫn dắt.
Với vai trò nghệ sĩ cộng tác, ông góp mặt trong album huyền thoại Kind of Blue của Miles Davis cùng nhiều dự án khác. Khi trở thành trưởng nhóm, những album nổi tiếng của Coltrane bao gồm Blue Trane, Giant Steps, My Favorite Things và A Love Supreme.
Coltrane là người tiên phong của jazz avant-garde và đang ở đỉnh cao sự nghiệp thì không may mắc ung thư gan. Ông qua đời năm 1977 ở tuổi 40, để lại một di sản âm nhạc đồ sộ và có ảnh hưởng sâu rộng.
3. Charlie Parker
Được biết đến với biệt danh “Bird” hay “Yardbird”, Charlie Parker là người mở đường cho jazz hiện đại và được xem là cha đẻ của phong cách bebop. Ông sinh năm 1920 tại Kansas và bắt đầu học nhạc tại các trường công lập.
Năm 11 tuổi, Parker cầm cây saxophone lần đầu tiên, và đến khi tròn 20 tuổi, ông đã trở thành người dẫn đầu cuộc cách mạng trong jazz hiện đại. Biệt danh của ông cũng truyền cảm hứng cho nhiều tác phẩm nổi tiếng như Yardbird Suite, Ornithology và Bird of Paradise.
Trong suốt sự nghiệp, Parker nổi tiếng với tốc độ chơi đáng kinh ngạc và kỹ thuật điêu luyện, đồng thời hợp tác với những tên tuổi lớn như Dizzy Gillespie và Miles Davis.
4. Candy Dulfer
Tiến nhanh đến vài thập kỷ sau, chúng ta gặp Candy Dulfer – nữ nghệ sĩ saxophone nổi tiếng thế giới, con gái của nghệ sĩ tenor saxophone jazz người Hà Lan Hans Dulfer.
Candy bắt đầu chơi saxophone soprano từ năm 6 tuổi và chuyển sang alto khi mới 7 tuổi. Đến năm 11 tuổi, cô đã có màn solo đầu tiên cùng ban nhạc của cha mình là De Perikels. Khi mới 14 tuổi, Candy thành lập ban nhạc riêng mang tên Funky Stuff.
Năm 1990, Candy Dulfer nhận được đề cử giải Grammy cho album đầu tay Saxuality. Kể từ đó, cô đã biểu diễn cùng nhiều nghệ sĩ hàng đầu như Madonna, Pink Floyd và Prince.
5. Sonny Rollins
Khi mới 7 hoặc 8 tuổi, Sonny Rollins đã được tặng một cây saxophone alto. Ban đầu ông chơi piano, sau đó chuyển sang alto saxophone và cuối cùng là tenor sax, biểu diễn trong ban nhạc trung học cùng Art Taylor, Kenny Drew và Jackie McLean.
Năm 1948, Rollins bắt đầu sự nghiệp biểu diễn chuyên nghiệp và nhanh chóng tạo dựng tên tuổi trong phong cách bebop. Ông từng thu âm cùng Miles Davis, Charlie Parker và Thelonious Monk, đồng thời phát hành album kinh điển Saxophone Colossus vào năm 1956.
Không chỉ nổi tiếng với khả năng biểu diễn, Rollins còn là một nhà soạn nhạc xuất sắc, sáng tác nhiều chuẩn mực jazz như Oleo, St. Thomas và Doxy.
Những đóng góp của ông mang về nhiều giải Grammy, trong đó có giải Thành tựu trọn đời năm 2004. Do vấn đề về hô hấp, Rollins chính thức nghỉ hưu vào năm 2012.
6. Stan Getz
Sinh ra tại Philadelphia, Stan Getz học chơi nhiều nhạc cụ từ khi còn nhỏ. Năm 13 tuổi, ông được cha tặng cho một cây saxophone và luyện tập tới tám giờ mỗi ngày.
Năm 16 tuổi, Getz gia nhập ban nhạc của nghệ sĩ trombone Jack Teagarden và có cơ hội biểu diễn cùng Nat King Cole và Lionel Hampton. Năm 1961, ông phát hành album Focus, được đánh giá là một trong những kiệt tác jazz của thế kỷ XX.
Năm 1972, Getz thu âm album jazz fusion Captain Marvel và sau đó giành được nhiều giải Grammy, trong đó có giải cho ca khúc The Girl from Ipanema vào năm 1964.
Ông từng giảng dạy tại Stanford Jazz Workshop vào giữa thập niên 1980 và qua đời năm 1991 vì ung thư.
7. Lester Young
Mặc dù từng chơi clarinet, Lester Willis “Pres” Young được biết đến nhiều nhất với vai trò nghệ sĩ saxophone tenor jazz. Ông sinh ra tại Mississippi trong một gia đình giàu truyền thống âm nhạc – cha là giáo viên kiêm trưởng ban nhạc, còn anh trai Leonidas Raymond là một tay trống nổi tiếng.
Gia đình chuyển đến New Orleans, và đến năm 10 tuổi, Lester đã biết chơi trumpet, violin và trống, đồng thời gia nhập ban nhạc gia đình Young Family Band.
Năm 18 tuổi, Lester rời ban nhạc gia đình và bắt đầu biểu diễn cùng Art Bronson’s Bostonians. Trong giai đoạn từ 1933 đến 1940, ông gia nhập ban nhạc Count Basie và khẳng định vị thế của mình.
Sau khi rời Count Basie Band, Lester dẫn dắt nhiều nhóm nhạc nhỏ và hợp tác cùng những huyền thoại như Billie Holiday và Nat King Cole. Một chi tiết thú vị là ông từng sử dụng dăm saxophone bằng nhựa để tạo ra âm thanh độc đáo cho riêng mình.
8. Ornette Coleman
Ornette Coleman – The Shape of Jazz to Come (1959)
Tiếp theo là nhà soạn nhạc kiêm nghệ sĩ saxophone Ornette Coleman, một trong những người đặt nền móng cho dòng nhạc free jazz. Một trong những lần biểu diễn đầu tiên của ông là trong ban nhạc trung học, tuy nhiên ông đã bị cho thôi tham gia vì… ứng tấu quá nhiều.
Coleman dần từ bỏ bebop để theo đuổi jazz tiên phong và chuyển sang chơi saxophone alto vào năm 1949.
Năm 1959, album mang tính bước ngoặt The Shape of Jazz to Come của ông ra mắt và nhận được sự tán dương mạnh mẽ từ giới phê bình. Một năm sau đó, ông phát hành Free Jazz: A Collective Improvisation, tác phẩm gây ra nhiều tranh cãi nhưng cũng mở ra một chương hoàn toàn mới cho jazz hiện đại.
Coleman tiếp tục biểu diễn cho đến tận những năm 2000 và giành giải Pulitzer với album Sound Grammar. Ông qua đời vì ngừng tim vào năm 2015, hưởng thọ 85 tuổi.
9. Wayne Shorter
Wayne Shorter and Esperanza Spalding – Footprints
Sinh năm 1933, Wayne Shorter bắt đầu với clarinet trước khi chuyển sang tenor saxophone và theo học tại Đại học New York vào năm 1952.
Sau bốn năm chơi cùng Art Blakey’s Jazz Messengers, ông gia nhập Miles Davis’s Second Great Quintet và gắn bó với Davis cho đến năm 1970, đồng thời trở thành một nhà soạn nhạc vô cùng prolific.
Năm 1968, Shorter bắt đầu chơi soprano saxophone và đến năm 1970 đồng sáng lập ban nhạc jazz fusion huyền thoại Weather Report, chỉ rời nhóm vào năm 1985. Năm 2016, ông lưu diễn cùng Carlos Santana và Herbie Hancock trong siêu nhóm Mega Nova.
Wayne Shorter ngừng biểu diễn vào năm 2021 sau khi giành được nhiều giải Grammy trong sự nghiệp kéo dài hàng thập kỷ. Cho đến ngày nay, ông vẫn được xem là một trong những nghệ sĩ jazz được kính trọng nhất mọi thời đại.
10. Grover Washington Jr.
Mister Magic – Grover Washington Jr.
Sinh ra và lớn lên tại Buffalo, New York, Grover Washington Jr. được xem là một trong những người sáng tạo ra dòng smooth jazz và soul jazz, cùng với George Benson và Wes Montgomery.
Thời kỳ đỉnh cao trong sự nghiệp của ông rơi vào thập niên 1970 và 1980, khi ông sáng tác nhiều tác phẩm mang tính biểu tượng, trở thành những bản smooth jazz đáng nhớ nhất tại Mỹ. Các bản hit tiêu biểu có thể kể đến “Mister Magic” và “Inner City Blues”.
Grover Washington Jr. cũng nổi tiếng với các bản song ca, trong đó có “Just the Two of Us” cùng Bill Withers và “The Best Is Yet to Come” cùng Patti LaBelle.
Ông còn được biết đến với ca khúc “Soulful Strut” phát hành năm 1996, chỉ ba năm trước khi ông qua đời vì một cơn đau tim nghiêm trọng ở tuổi 56. Ông gục ngã ngay trước khi chuẩn bị biểu diễn trên chương trình The Saturday Early Show.
11. Cannonball Adderley
Jazz Casual – Cannonball Adderley Quintet (1961)
Đến từ Tampa, Florida, nghệ sĩ saxophone tiếp theo là Julian Edwin “Cannonball” Adderley. Ông bắt đầu chơi saxophone từ khi còn rất nhỏ, cùng với người em trai Nat, một nghệ sĩ trumpet.
Biệt danh “Cannonball” bắt nguồn từ từ “Cannibal”, cách bạn bè gọi ông khi còn là thiếu niên vì khả năng ăn uống đáng kinh ngạc.
Năm 1955, ông chuyển đến New York để theo đuổi sự nghiệp chuyên nghiệp và thành lập Cannonball Adderley Quintet, sau này phát triển thành Cannonball Adderley Sextet với thành công vang dội hơn.
Trong thập niên 1960, ông bắt đầu phát hành các album thuộc dòng electric jazz đang nổi lên. Quintet của ông từng biểu diễn tại Monterey Jazz Festival ở California, một cảnh trong đó xuất hiện trong bộ phim giật gân Play Misty for Me năm 1971 của Clint Eastwood.
Đáng tiếc, Cannonball Adderley qua đời năm 1975 sau một cơn đột quỵ do xuất huyết não, khi ông mới chỉ 46 tuổi.
12. Coleman Hawkins
Được mệnh danh là “Cha đẻ của tenor saxophone”, Coleman Hawkins sinh năm 1904 tại Saint Joseph, Missouri. Hành trình âm nhạc của ông bắt đầu từ năm 5 tuổi với piano, sau đó là cello và cuối cùng là saxophone.
Năm 1921, ông có được công việc biểu diễn cùng Mamie Smith’s Jazz Hounds, rồi gia nhập Fletcher Henderson’s Orchestra vào năm 1924, nơi ông trở nên nổi tiếng với những đoạn solo và chất âm độc đáo.
Năm 1937, Hawkins biểu diễn tại Paris cùng Django Reinhardt và Benny Carter, và đến năm 1939, ông thu âm bản jazz tiêu chuẩn “Body and Soul”. Năm 1944, ông dẫn dắt buổi thu âm bebop đầu tiên trong lịch sử, quy tụ Dizzy Gillespie, Max Roach, Don Byas, Clyde Hart và Oscar Pettiford.
Bản thu âm cuối cùng của ông mang tên Sirius được thực hiện năm 1966. Hawkins qua đời vì bệnh gan vào năm 1969, và Sirius được phát hành sau đó vào năm 1975.
13. Sidney Bechet
Sinh năm 1897 tại New Orleans, Louisiana, Sidney Joseph Bechet là một trong những nghệ sĩ saxophone jazz người Mỹ sớm nhất. Ông bắt đầu biểu diễn chuyên nghiệp từ đầu những năm 1910.
Phần lớn kỹ năng chơi nhạc cụ của Bechet là tự học, bởi trong nhà luôn có sẵn nhiều nhạc cụ. Ban đầu, ông yêu thích clarinet và khi mới 6 tuổi đã biểu diễn cùng anh trai trong một buổi tiệc sinh nhật gia đình.
Năm 1919, trong một chuyến lưu diễn tại London, Bechet tiếp xúc với soprano saxophone và phát triển một phong cách độc đáo giúp ông nhanh chóng khác biệt trong giới âm nhạc. Ông chơi saxophone với sự khó đoán, giống như cách ông sống và sáng tạo.
Dù thường bị nhận xét là khó hợp tác, Sidney Bechet vẫn đạt được nhiều cột mốc quan trọng trong sự nghiệp. Đáng chú ý nhất, ông được công nhận là nghệ sĩ solo jazz vĩ đại đầu tiên của Mỹ, với bản thu âm đầu tay ra đời chỉ vài tháng trước Louis Armstrong.
14. Paul Desmond
Dave Brubeck and Paul Desmond – Take Five
Nổi tiếng với chất âm alto saxophone đặc trưng, Paul Desmond là nhân vật chủ chốt của phong trào cool jazz. Phong cách của ông nhẹ nhàng, mượt mà, gần như không rung, tạo nên âm thanh tinh tế và rất dễ nhận diện.
Ông cũng là tác giả của ca khúc nổi tiếng “Take Five” của Dave Brubeck Quartet. Desmond ghi dấu ấn sâu đậm qua nhiều năm gắn bó với nhóm nhạc này cho đến năm 1967.
Sau đó, ông tiếp tục cùng Brubeck lưu diễn với 25 buổi diễn liên tiếp trong 25 đêm trên khắp nước Mỹ. Trong suốt sự nghiệp, Desmond để lại một kho đĩa đồ sộ và nhiều lần đảm nhiệm vai trò trưởng nhóm.
Ông qua đời vì ung thư phổi vào năm 1977, chỉ ba tháng sau buổi biểu diễn cuối cùng cùng Dave Brubeck.
15. Gerry Mulligan
Gerry Mulligan & Art Farmer Quartet – As Catch Can (1958) Live
Nổi tiếng với khả năng chơi saxophone baritone, Gerry Mulligan là một nhân vật then chốt trong sự phát triển của dòng cool jazz vào thập niên 1950. Âm thanh của ông mang tính trầm ấm, mềm mại và đầy chiều sâu, hoàn toàn đối lập với phong cách mạnh mẽ, quyết liệt phổ biến trong cùng thời kỳ.
Không chỉ được biết đến là một trong những nghệ sĩ saxophone baritone jazz hàng đầu, Mulligan còn là một nghệ sĩ piano, clarinet, nhà soạn nhạc và hòa âm phối khí tài năng. Các tác phẩm của ông như “Five Brothers” và “Walkin’ Shoes” đã trở thành những tiêu chuẩn kinh điển của jazz.
Mulligan học clarinet với Sammy Correnti và chơi saxophone trong các ban nhạc khiêu vũ địa phương từ thời thiếu niên. Năm 1951, ông thu âm album Mulligan Plays Mulligan, album đầu tiên phát hành dưới tên riêng của mình. Một năm sau, ông biểu diễn trong các đêm nhạc cháy vé cùng Chet Baker tại The Haig.
Gerry Mulligan cũng xuất hiện cùng Dave Brubeck vào năm 1973 và làm việc với ông theo từng giai đoạn cho đến khi Mulligan qua đời năm 1996 do biến chứng sau ca phẫu thuật đầu gối.
16. Melissa Aldana
Melissa Aldana – But Not For Me
Hiện mới chỉ ở độ tuổi ngoài 30, Melissa Aldana là một nghệ sĩ tenor saxophone hiện đại đến từ Santiago, Chile. Cô là con gái của nghệ sĩ saxophone chuyên nghiệp Marcos Aldana, người bắt đầu dạy cô chơi saxophone từ năm 6 tuổi.
Melissa khởi đầu với saxophone alto và chịu ảnh hưởng từ Charlie Parker, Cannonball Adderley và Michael Brecker. Tuy nhiên, chính khi nghe âm nhạc của Sonny Rollins, cô mới quyết định chuyển sang chơi tenor saxophone.
Hiện Aldana sinh sống tại Manhattan nhưng vẫn giữ mối liên kết chặt chẽ với cội nguồn Chile của mình. Cô thành lập Melissa Aldana & Cash Trio vào năm 2012, Melissa Aldana Quartet vào năm 2017 và thường xuyên có cơ hội biểu diễn solo.
Cô từng được trao Giải thưởng Nghệ thuật Quốc gia Altazor tại Chile và Giải Martin E. Segal của Lincoln Center, đồng thời thường xuyên biểu diễn tại các lễ hội jazz danh tiếng trên toàn thế giới.
17. Ben Webster
Ben Webster – Ben Webster Plays Ballads (1988)
Sinh ra tại Kansas City, Missouri, Benjamin Francis Webster là một nghệ sĩ tenor saxophone jazz nổi tiếng người Mỹ.
Ông học saxophone từ Budd Johnson, từng chơi cùng Lester Young trong Young Family Band, hợp tác với ca sĩ jazz kiêm trưởng ban nhạc Blanche Calloway và gia nhập Bennie Moten Orchestra cùng Count Basie. Tất cả những cột mốc quan trọng này đều đạt được khi ông mới ngoài 30 tuổi.
Trong giai đoạn sau của sự nghiệp, Webster tiếp tục thu âm cùng nhiều huyền thoại jazz và trở thành nghệ sĩ solo trong Duke Ellington Orchestra trước khi rời nhóm vào năm 1943.
Sau khi ghi âm nhiều bản hit cùng các nghệ sĩ jazz khác, Webster chuyển sang châu Âu và biểu diễn tại London, Scandinavia, Amsterdam và Copenhagen. Trong thời gian này, một con phố tại Copenhagen đã được đặt theo tên ông.
Điều đặc biệt là từ năm 1938, ông chỉ sử dụng duy nhất một cây saxophone. Hiện nay, nhạc cụ này được trưng bày tại Jazz Institute thuộc Đại học Rutgers, kèm theo di nguyện của Ben rằng nó sẽ không bao giờ được chơi lại.
18. Michael Brecker
Michael Brecker – Intro, Dave Letterman Show, 8 Tháng 11 Năm 1990
Là một tượng đài trong thế giới jazz, nghệ sĩ tenor saxophone Michael Brecker sinh năm 1949. Ban đầu ông học clarinet và saxophone alto, nhưng sau đó tìm thấy tiếng nói âm nhạc thực sự của mình với tenor saxophone.
Sau khi chơi trong một số nhóm jazz, Brecker chuyển đến New York vào năm 1969, nơi ông nhanh chóng tạo dựng danh tiếng với tư cách nghệ sĩ solo jazz và biểu diễn cùng Dreams, một ban nhạc jazz-rock.
Ông góp mặt trong gần 900 album, hợp tác với nhiều nghệ sĩ và ban nhạc nổi tiếng như Dire Straits, Aerosmith, Steely Dan, Parliament, Jaco Pastorius, George Benson, Bruce Springsteen và Eric Clapton.
Với vai trò nhà soạn nhạc và nghệ sĩ saxophone jazz, Brecker giành được nhiều giải Grammy và được trao bằng Tiến sĩ Âm nhạc danh dự từ Berklee vào năm 2004. Cũng trong năm đó, ông được chẩn đoán mắc một bệnh máu hiếm gặp và qua đời vì bệnh bạch cầu vào năm 2006 tại Manhattan.
19. Amy Dickson
Saxophonist Amy Dickson – Philip Glass’ Violin Concerto No. 1
Chỉ mới 6 tuổi, nghệ sĩ tiếp theo của chúng ta, Amy Dickson, đã bắt đầu học saxophone. Là một nghệ sĩ saxophone cổ điển người Úc, cô ra mắt sân khấu hòa nhạc ở tuổi 16 với tác phẩm Concerto pour Saxophone Alto của Pierre Dubois.
Cô chuyển đến London với học bổng theo học tại Royal College of Music và trở thành nghệ sĩ saxophone đầu tiên giành huy chương vàng tại cuộc thi Royal Overseas League Competition.
Amy Dickson đã chuyển soạn các tác phẩm của Philip Glass và John Tavener cho saxophone, đồng thời đặt hàng nhiều tác phẩm mới từ Ross Edwards, Huw Watkins và Steve Martland. Trong giai đoạn từ năm 2008 đến 2019, cô phát hành tám album và hiện đang sinh sống tại London.
20. Art Pepper
Art Pepper – Art Pepper Meets The Rhythm Section (1957)
Tiếp theo là Art Pepper, một nghệ sĩ tài năng bắt đầu chơi saxophone alto từ năm 13 tuổi. Ông cũng chơi clarinet và tenor saxophone, đặc biệt gắn liền với dòng West Coast jazz.
Khi mới 17 tuổi, Pepper đã biểu diễn chuyên nghiệp và gia nhập Stan Kenton Orchestra, nhanh chóng được công nhận là một trong những nghệ sĩ saxophone jazz hàng đầu của thập niên 1950.
Art Pepper nổi tiếng với phong cách chơi giai điệu đẹp, giàu cảm xúc, với những nốt nhạc tinh tế và nhẹ nhàng. Trong một cuộc bình chọn năm 1952, ông được xếp hạng chỉ sau Charlie Parker trong số các nghệ sĩ alto saxophone jazz.
Ông qua đời vì đột quỵ vào năm 1982. Sau khi ông mất, vợ ông tiếp tục phát hành nhiều bản thu chưa từng được công bố trước đó của ông.
21. Arno Bornkamp
Arno Bornkamp – Saxophone, Ivo Janssen – Piano
Là một bậc thầy trong lĩnh vực saxophone cổ điển, Arno Bornkamp đến từ Amsterdam và sinh năm 1959. Ông được biết đến với vị thế độc đáo không chỉ trong thế giới saxophone mà còn trong nền âm nhạc cổ điển nói chung, với sự nghiệp kéo dài nhiều thập kỷ.
Ông ra mắt với tư cách nghệ sĩ solo tại Rome khi biểu diễn tác phẩm Concertina da Camera của Jacques Ibert và đã tham gia biểu diễn hàng trăm buổi hòa nhạc trên khắp thế giới.
Bornkamp cũng là thành viên của một Saxophone Quartet có trụ sở tại Amsterdam, chuyên biểu diễn các tác phẩm mang màu sắc văn hóa Argentina như tango, nhạc của Piazzolla, dân ca và nhiều thể loại khác.
Bên cạnh sự nghiệp biểu diễn, Arno Bornkamp còn là một nhà giáo dục uy tín. Ông hiện là giáo sư tại Nhạc viện Amsterdam và đã giảng dạy nhiều lớp masterclass trên toàn thế giới.
22. Johnny Hodges
Duke Ellington – Johnny Hodges – All of Me
Được biết đến với lối chơi giàu cảm xúc, đậm chất trữ tình, nghệ sĩ alto saxophone Johnny Hodges là một nhân vật quan trọng trong thế giới jazz. Sinh năm 1907, ông nổi tiếng nhất với vai trò nghệ sĩ solo trong dàn nhạc big band của Duke Ellington.
Hodges rèn luyện kỹ năng saxophone tại địa phương trước khi chuyển đến New York vào năm 1927 để làm việc cùng Chick Webb Orchestra. Năm sau đó, ông gia nhập ban nhạc của Duke Ellington, mở đầu cho một mối hợp tác lâu dài và vô cùng thành công.
Johnny Hodges sáng tác nhiều tác phẩm cho các thành viên trong dàn nhạc như “Jeep’s Blues” và “Sultry Sunset”. Phong cách chơi mượt mà, uyển chuyển của ông có thể được nghe rõ trong các bản như “Magenta Haze”, “Flirtibird” và “Blood Count”.
Sau 23 năm gắn bó với Duke Ellington Orchestra, vào tháng 3 năm 1951, Hodges đưa ra quyết định táo bạo là thành lập ban nhạc riêng. Dự án này kéo dài đến tháng 9 năm 1955.
23. Phil Woods
Body and Soul – Phil Woods (1986)
Nghệ sĩ saxophone jazz Phil Woods được kính trọng nhờ kỹ thuật điêu luyện cùng âm thanh sáng, sạch và rõ nét. Ông học âm nhạc tại Manhattan School of Music và Juilliard. Ban đầu, ông học clarinet tại Juilliard vì vào thời điểm đó chưa có chương trình đào tạo chính quy dành cho saxophone.
Trong thập niên 1950, Woods biểu diễn cùng các ban nhạc của riêng mình trước khi tham gia chuyến lưu diễn vòng quanh thế giới cùng Dizzy Gillespie. Năm 1968, ông chuyển đến Pháp và dẫn dắt nhóm jazz European Rhythm Machine, sau đó quay trở lại Mỹ vào năm 1979.
Trong suốt sự nghiệp, Phil Woods còn cộng tác với các nghệ sĩ nổi tiếng như Billy Joel, Paul Simon và Steely Dan, đồng thời giành được hai giải Grammy. Ông qua đời vào năm 2015 do bệnh khí phế thũng.
24. Sonny Stitt
Nổi tiếng với kỹ thuật bậc thầy và khả năng ứng tấu ấn tượng, nghệ sĩ saxophone jazz Sonny Stitt là một trong những nhân vật tiêu biểu của phong trào bebop. Sinh năm 1924, ông được biết đến nhiều nhất với khả năng chơi xuất sắc cả alto lẫn tenor saxophone.
Niềm đam mê âm nhạc của Stitt bắt đầu từ rất sớm khi ông học piano. Tuy nhiên, chỉ đến khi cầm saxophone, ông mới thực sự tìm thấy con đường của mình.
Chuyển đến New York năm 1943, ông gia nhập ban nhạc của Tiny Bradshaw nhưng nhanh chóng gây tiếng vang khi tham gia big band của Billy Eckstine, nơi ông biểu diễn cùng các huyền thoại jazz như Dizzy Gillespie và Charlie Parker.
Trong sự nghiệp của mình, Sonny Stitt thu âm hơn 100 album và sáng tác rất nhiều tác phẩm, để lại một kho tàng âm nhạc đồ sộ. Ông cống hiến trọn đời cho nghệ thuật và vẫn biểu diễn cho đến khi qua đời vào năm 1982.
25. Lee Konitz
Lee Konitz & Bill Evans in Paris (1965)
Tiếp theo là Lee Konitz, nghệ sĩ alto saxophone kiêm nhà soạn nhạc biểu diễn trong nhiều phong cách jazz khác nhau. Ông nổi tiếng với các giai điệu ứng tấu độc đáo, cách nhấn nhá nốt nhạc lạ và có ảnh hưởng lớn đến Art Pepper cũng như Paul Desmond.
Konitz bắt đầu chơi clarinet từ năm 11 tuổi và được đào tạo âm nhạc cổ điển bởi Lou Honig. Tuy nhiên, sau đó ông chuyển sang tenor saxophone và cuối cùng là alto saxophone.
Ông từng biểu diễn cùng Claude Thornhill, Gerry Mulligan, Dave Brubeck, Charles Mingus và Miles Davis, rồi dần trở thành một trưởng nhóm nhạc.
Năm 1967, ông thu âm album Lee Konitz Duets và năm 1981 biểu diễn tại Woodstock Jazz Festival. Konitz tiếp tục chơi nhạc cho đến hai năm trước khi qua đời vì viêm phổi do COVID-19 vào năm 2020.
26. Benny Carter
Cùng với Johnny Hodges, Benny Carter là người tiên phong cho alto saxophone. Ông đồng thời là nhà hòa âm, soạn nhạc, nghệ sĩ trumpet và clarinet. Khi mới ngoài 20 tuổi, ông đã làm công việc hòa âm cho Fletcher Henderson và được thu âm lần đầu vào năm 1927 với tư cách thành viên của Paradise Ten.
Benny Carter được xem là nghệ sĩ alto saxophone hàng đầu của thập niên 1930 và cũng là một trong những nghệ sĩ trumpet solo xuất sắc. Ông từng lưu diễn tại Anh, Pháp và Scandinavia, thu âm cùng các nhạc sĩ địa phương trước khi quay về Mỹ vào năm 1938.
Ngoài biểu diễn, Carter còn giảng dạy âm nhạc tại Đại học Princeton, nơi đã trao cho ông bằng tiến sĩ danh dự vào năm 1974. Ông có một sự nghiệp kéo dài hiếm có và qua đời ở tuổi 95.
27. Illinois Jacquet
Một huyền thoại saxophone khác, Illinois Jacquet bắt đầu chơi alto saxophone khi còn nhỏ trong ban nhạc của cha mình. Năm 15 tuổi, ông gia nhập một ban nhạc khiêu vũ tại Houston mang tên Milton Larkin Orchestra và dần trở thành một nghệ sĩ ứng tấu jazz tenor xuất sắc.
Phần solo saxophone của ông trong bản “Flying Home” được công nhận là đoạn solo R&B đầu tiên và ca khúc này trở thành một bản hit lớn. Năm 1943, ông gia nhập dàn nhạc của Cab Calloway và năm 1944 xuất hiện trong phim ngắn Jammin’ the Blues.
Năm 1993, Jacquet biểu diễn “C-Jam Blues” tại buổi dạ vũ nhậm chức của Tổng thống Bill Clinton. Ông qua đời vì đau tim vào năm 2004.
28. Marcel Mule
Nghệ sĩ saxophone cổ điển Marcel Mule sinh ra tại Pháp, nơi ông được cha mình giới thiệu với saxophone khi mới tám tuổi. Sau đó, ông trở thành giáo viên trước khi nhập ngũ và chơi trong ban nhạc quân đội vào năm 1921.
Sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, sự nghiệp của ông thăng hoa vào năm 1923 khi trở thành nghệ sĩ solo saxophone của dàn nhạc Garde Républicaine. Ông biểu diễn nhạc cổ điển, đồng thời sáng tác và giảng dạy saxophone cho hơn 300 học trò.
Năm 1958, Mule lưu diễn tại Mỹ cùng Dàn nhạc Giao hưởng Boston và được ca ngợi là “Rubinstein của saxophone”. Ngày nay, ông được công nhận là bậc thầy hiện đại và nghệ sĩ virtuoso của saxophone cổ điển.
Ông nghỉ hưu năm 1967. Sau một cuộc đời dài và vô cùng thành công, Marcel Mule qua đời trong giấc ngủ vào năm 2001, hưởng thọ 100 tuổi.
29. Jess Gillam
Trong thế giới âm nhạc cổ điển, nghệ sĩ saxophone người Anh Jess Gillam đang tạo nên dấu ấn mạnh mẽ với những màn trình diễn điêu luyện cùng nguồn năng lượng tràn đầy sức sống.
Hành trình âm nhạc của Gillam bắt đầu từ khi còn là một cô bé ở Cumbria, Anh, nơi cô đem lòng yêu saxophone từ năm bảy tuổi. Niềm đam mê đó đã giúp cô trở thành nghệ sĩ saxophone đầu tiên lọt vào vòng chung kết cuộc thi BBC Young Musician năm 2016.
Hai năm sau, vào năm 2018, cô ký hợp đồng với hãng thu âm Decca Records và phát hành hai album. Cô cũng trở thành người dẫn chương trình trên Radio 3 với chương trình This Classical Life.
Dù còn rất trẻ, Jess Gillam đã đạt được nhiều thành tựu đáng nể. Album ra mắt RISE, phát hành năm 2019, đã vươn lên vị trí số 1 trên bảng xếp hạng Nhạc Cổ điển của Vương quốc Anh.
30. John Harle
Nghệ sĩ saxophone tiếp theo là John Harle, cũng đến từ Anh. Ông học tại Royal College of Music ở London trước khi sang Paris nghiên cứu cùng Daniel Deffayet. Trong giai đoạn đầu sự nghiệp, ông là thành viên ban nhạc của Michael Nyman và làm công việc phối khí cho nhà soạn nhạc phim Stanley Myers.
Ông bắt đầu sự nghiệp với tư cách nhà soạn nhạc và nghệ sĩ saxophone vào thập niên 1990, đồng thời sáng tác nhạc chủ đề và nhạc nền cho loạt phim truyền hình Silent Witness của BBC. Tác phẩm này mang về cho ông giải Ivor Novello cho Nhạc phim Truyền hình xuất sắc nhất.
Trong suốt sự nghiệp, John Harle đã hợp tác với nhiều nghệ sĩ tên tuổi như Herbie Hancock, Elvis Costello và Elmer Bernstein. Năm 2017, ông xuất bản cuốn sách The Saxophone: The Art and Science of Playing and Performing.
31. Eugene Rousseau
Từ giảng đường của Đại học Indiana, nơi ông giảng dạy từ năm 1964 đến 2000, Eugene Rousseau đã đào tạo và truyền cảm hứng cho vô số nhạc sĩ trẻ bằng kiến thức sâu rộng và tình yêu dành cho saxophone.
Ảnh hưởng của ông với vai trò nhà giáo dục vượt xa khuôn viên trường đại học, lan tỏa đến cộng đồng saxophone toàn cầu. Năm 1969, ông đồng sáng lập World Saxophone Congress, tạo ra một diễn đàn để các nghệ sĩ saxophone trên toàn thế giới giao lưu, chia sẻ và học hỏi lẫn nhau.
Ông còn có ảnh hưởng lớn đến ngành công nghiệp nhạc cụ khi giữ vai trò cố vấn trưởng cho Tập đoàn Yamaha trong quá trình nghiên cứu và phát triển saxophone. Những đóng góp về chuyên môn của ông đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện thiết kế và chất lượng âm thanh, góp phần định hình saxophone hiện đại ngày nay.
32. Jackie McLean
Tiếp theo là nghệ sĩ alto saxophone jazz, trưởng nhóm và nhà soạn nhạc Jackie McLean. Khi còn nhỏ, ông được chỉ dạy không chính thức bởi Thelonious Monk, Charlie Parker và Bud Powell, những người là hàng xóm của gia đình ông.
Năm 20 tuổi, McLean tham gia album Dig của Miles Davis và cũng thu âm cùng Gene Ammons, George Wallington và Charles Mingus. Ông nổi tiếng với âm sắc saxophone sắc bén, vừa cay đắng vừa ngọt ngào, mang nền tảng blues rất rõ nét.
Về sau trong sự nghiệp, ông thành lập Khoa Âm nhạc Người Mỹ gốc Phi tại Đại học Hartford và chương trình Cử nhân Âm nhạc chuyên ngành Jazz Studies.
Sau khi tham gia thu âm cho rất nhiều album, Jackie McLean qua đời năm 2006 sau một thời gian dài lâm bệnh. Cũng trong năm đó, ông được vinh danh tại DownBeat Hall of Fame.
33. Vi Redd
Hiện vẫn còn sống ở tuổi 92, Vi Redd là một trong những nữ nghệ sĩ saxophone nổi tiếng sớm nhất trong lịch sử. Thể loại chính của bà là blues, và bà từng biểu diễn cùng các huyền thoại như Count Basie và Dizzy Gillespie.
Sinh ra tại Los Angeles, California, Vi Redd học âm nhạc từ cha mình và người dì họ là Alma Hightower, một ca sĩ, nhạc sĩ và nhà giáo dục âm nhạc.
Năm 1964, bà lưu diễn cùng Earl Hines, sau đó đồng dẫn dắt một nhóm jazz tại San Francisco cùng chồng mình, tay trống Richie Goldberg. Sau các chuyến lưu diễn với Max Roach tại Nhật Bản, London, Thụy Điển, Tây Ban Nha và Paris, bà quay trở lại Los Angeles.
Vi Redd đã nhận Giải Thành tựu Trọn đời từ Los Angeles Jazz Society và Giải Mary Lou Williams Women in Jazz từ Kennedy Center.
34. Jane Ira Bloom
Là một người tiên phong trong thế giới jazz, Jane Ira Bloom là nghệ sĩ soprano saxophone kiêm nhà soạn nhạc tài năng đến từ Mỹ. Hành trình âm nhạc của bà bắt đầu tại Boston, Massachusetts, nơi bà ban đầu thử sức với piano và trống.
Tuy nhiên, chính alto saxophone ở tuổi lên chín mới thực sự chinh phục tâm hồn âm nhạc của bà. Sau đó, bà chuyển sang soprano saxophone và dần trở thành bậc thầy của nhạc cụ này.
Jane Ira Bloom là nhạc sĩ đầu tiên từng được Chương trình Nghệ thuật của NASA đặt hàng sáng tác. Sự hợp tác này mang lại ba tác phẩm nguyên bản và một vinh dự đặc biệt: một tiểu hành tinh mang tên 6083 Janeirabloom để ghi nhận những đóng góp của bà.
Bà đã nhận được nhiều giải thưởng danh giá, bao gồm Học bổng Guggenheim cho sáng tác âm nhạc, giải Chamber Music New Jazz Works và giải Grammy cho Hạng mục Âm thanh vòm xuất sắc nhất với album Early Americans phát hành năm 2017.
Tổng Kết Về Những Nghệ Sĩ Saxophone Vĩ Đại Nhất
Thật khó để biết liệu Adolphe Sax có từng hình dung ra rằng phát minh của ông vào thế kỷ 19 lại trở thành một biểu tượng có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến âm nhạc thế giới như vậy hay không.
Từ buổi bình minh của jazz cho đến soul hiện đại và những ảnh hưởng Latin của các nghệ sĩ như Melissa Aldana, những nghệ sĩ saxophone nổi tiếng này đã tiếp nối di sản của Adolphe Sax, xây dựng dấu ấn riêng và giữ cho saxophone luôn là một thành viên không thể thiếu trong đại gia đình âm nhạc toàn cầu.
Xem thêm:
